Kültür Sanat Fonu

Eğitimde Görme Engelliler Derneği ile Engelsiz Nota Projesini Konuştuk

Kültür Sanat Fonu’nun 2019 döneminde Turkey Mozaik Foundation bünyesindeki Meltem Göçer Fonu’nun finansal desteği ile hibe verdiğimiz Eğitimde Görme Engelliler Derneği (EGED), “görmeyenlerin online müzik kütüphanesi” olarak adlandırdıkları Engelsiz Nota projesinin ikinci dönemi için çalışmalarına başladı. Derneğin görme engelli bireylerin eğitim olanaklarının iyileştirilmesi konusunda yaptıkları çalışmalarını, eğitime eşit erişim hakkı ile ilgili savunuculuk faaliyetlerini ve hibe kapsamında desteklenen Engelsiz Nota projesini dernekten Engelsiz Nota Koordinatörü Ali Caner Alpaslan ile konuştuk.

EGED, engelli bireylerin eğitim-öğretim ve istihdam alanındaki sorunlarına dair çözüm önerileri geliştirmek ve bunların uygulanmasını sağlamak amacıyla kurulan bir sivil toplum kuruluşu. EGED’in kuruluş hikayesini ve yürüttüğü çalışmaları bizimle paylaşabilir misiniz?

Eğitimde Görme Engelliler Derneği’nin kurucuları arasında bulunan birkaç görme engelli genç, 2009 yılında “Görme Engelli Öğrenciler Platformu” adıyla bir e-posta grubu oluşturdu. Bu grup ile amaçlanan, görme engelli öğrencilerin kendi sorunlarıyla ilgili çözüm önerebileceği, kaynak ve materyal paylaşımında bulunabileceği çevrimiçi bir yapı oluşturmaktı. Hedef kitlesi tarafından kısa sürede benimsenen bu platform, daha sonra başta öğretmenler ve diğer mesleklerden görme engelli kişilerin de paylaşım yaptığı bir alan haline geldi. İlerleyen dönemlerde tüzel kişiliğe haiz olmadığından savunuculuk çalışmalarında güçlüklerle karşılaşan platform, yoluna bir dernek çatısı altında devam etmeye karar verdi ve Eğitimde Görme Engelliler Derneği 28 Ocak 2013 tarihinde Ankara merkezli olarak kuruldu. Derneğimiz; kurulduğu günden itibaren engelli bireylerin eğitim-öğretim hayatında karşılaştığı sorunlara yönelik çözümler üretiyor. Hedef kitlemiz ise engelli öğrenciler, Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı kurumlarda görev yapan görme engelli öğretmenler ve görme engelli çocuğu bulunan velilerden oluşuyor.

Dernek şu anda eğitimde erişilebilirlik desteğine ihtiyaç duyan görme engelliler ile onlara destek vermek isteyen gönüllüleri bir araya getirmeyi amaçlayan Engelsiz Destek Gönüllü Ağı Platformu‘nu yürütüyor. Braille alfabesinin yaygınlaştırılmasını amaçlayan Her Yerde Braille kampanyası kapsamında farkındalık etkinlikleri gerçekleştiriyor. Uzaktan Eğitim Akademisi Projesi ile üniversite sınavlarına hazırlanan görme engelli öğrencilere yönelik gönüllü olarak kurslar düzenliyor.

Çalışmalarını hak temelli bir yaklaşımla sürdüren EGED, görme engelli bireylerin eğitim-öğretime eşit koşullarda erişiminin sağlanması amacıyla savunuculuk çalışmaları da yürütüyor. EGED’in savunuculuk çalışmalarının kapsamından, iş birliği yaptığınız diğer paydaşlardan ve kamu kurumları ile ilişkilerinizden bahseder misiniz?

Elektronik Yabancı Dil Sınavı’nın (E-YDS) görmeyen bireyler için erişilebilir hale getirilmesi süreci, EGED-Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖSYM) iş birliği ile yürütüldü. Az gören adaylara sınavlarda ek süre verilmesi ve görme engellilere sınavlarda sorulacak soruların belirlenmesinde dikkat edilecek kriterlere yönelik kurulan komisyonlara katılım sağlandı. Gelinen aşamada görme engelli bireylerle ilgili ÖSYM ile yapılan çalışmalar güçlü bir diyalog kurularak planlanıyor ve uygulanıyor. Bunun yanı sıra;

  • Görme engelli öğrencilerin Milli Eğitim Bakanlığı’nca geliştirilen dijital uygulamalardan erişilebilir olarak faydalanabilmesi için ilgili Genel Müdürlükler ile olan ortak çalışmalar devam ediyor.
  • Görme engelli öğretmenlerin sorunlarına yönelik ise anket çalışması ve ulusal çapta ilk olma özelliğini taşıyan bir çalıştay yapıldı. Her iki faaliyetin sonuçlarından elde edilen çıktılar ile Görme Engelli Öğretmenlerin Görevleri Esnasında Karşılaştıkları Sorunların Tespiti Raporu olarak yayımlandı.
  • Engelli üniversite öğrencilerinin sorunlarına yönelik gerçekleştirdiğimiz projeler ile politika belgeleri ve mevcut durum analizini ortaya koyan raporlar yayımlandı; kısa filmler çekilerek farkındalık çalışmaları yapıldı. Her yıl yapılan Engelsiz Üniversiteler Çalıştay’ına katılımımız ve Yüksek Öğretim Kurumu’nun (YÖK) Engelli Öğrenci Komisyonu ile yürütülen güçlü iş birliği sayesinde, bu kitlenin sorunlarına yönelik savunuculuk çalışmaları sürdürülüyor.
  • Engelliler alanında çalışan farklı STK’lar tarafından oluşturulan Engelsiz Banka İnisiyatifi’ne katılan EGED, görme engelli bireylerin bankalarda karşılaştığı ayrımcı uygulamaların giderilmesi noktasında yapılan savunuculuk çalışmalarında da etkin bir rol oynuyor.

Vakfımızın Kültür Sanat Fonu kapsamında Turkey Mozaik Foundation bünyesindeki Meltem Göçer Fonu tarafından desteklenen Engelsiz Nota projesi, nasıl bir ihtiyaçtan doğdu? Görme engelli bireyler müzik eğitimleri sırasında ne tür zorluklarla karşılaşıyor?

Görme engellilerin müzik eğitimleri sırasında karşılaştıkları en önemli sorun, erişilebilir kaynak bulamıyor olmaları. Müzik eğitiminde tüm süreç nota ile yürütülüyor. Öyle ki dil eğitiminde alfabe ne kadar önemli ise, müzik eğitiminde de nota o kadar önemli elzem diyebiliriz. Görme engelli müzik öğrencisinin elinde okuyabileceği, kendi müzik sistemiyle hazırlanmış notalar bulunmayınca, müzik okullarına kabul edilirken bile birçok sorun yaşanıyor, kabul sürecini başarıyla sonlandırsalar dahi eğitim sürecinde nota yoksunluğundan kaynaklanan sorunlar başarısızlıklara neden oluyor. Engelsiz nota projesi, görme engellilerin erişilebilir nota ihtiyacına çözüm bulmak amacıyla geliştirdiğimiz bir proje.

“Görmeyenlerin online müzik kütüphanesi” olarak da adlandırdığınız Engelsiz Nota projesinde bu zamana kadar ne gibi çalışmalar gerçekleştirildi? Vakfımızdan aldığınız hibe desteğiyle bu konudaki çalışmalarınızı ne şekilde geliştirmeyi planlıyorsunuz?

“Görmeyenlerin online müzik kütüphanesi” olarak adlandırdığımız Engelsiz Nota projesinde Eylül 2018’den bu güne, tamamen gönüllülük esasına dayanan bir çalışma ile piyano, koro, Türk sanat müziği, Türk halk müziği, müzik okullarında okutulan solfej kitapları, oda müziği ve orkestra eserleri gibi birçok türde 480 eseri, görme engellilerin kabartma yazıcı bulunan herhangi bir yerden çıkarabilecekleri ya da Braille ekranlar ile görüntüleyebilecekleri “brf” formatına dönüştürerek kullanımlarına sunduk. Sivil Toplum için Destek Vakfı’ndan aldığımız destekle Aralık 2020 tarihine kadar tam zamanlı olarak bu proje için çalışan bir kişiyi istihdam etme imkanımız oldu. Bu sayede, 2020 sonuna kadar özellikle Türk halk müziği, Türk sanat müziği ve Türk besteciler tarafından bestelenmiş diğer türlerdeki eserlerden toplam 2.500 eseri daha görme engelli müzisyenlerin kullanımına sunmayı hedefliyoruz.

Engelsiz Nota projesi kapsamında üniversitelerin müzik eğitimi veren bölümleri ile de çalışmalar yapmayı hedefliyorsunuz. Bu kapsamda hangi üniversitelerle, ne tür çalışmalar yapmayı planlıyorsunuz? Bu çalışmaların projeye ve görme engelli bireylerin müzik eğitimine erişimine nasıl bir katkısı olacağını düşünüyorsunuz?

Engelsiz Nota projesinde öncelikli hedefimiz eğitim müziği. Hazırlayacağımız eserlerin seçiminde konservatuvarlar ve üniversitelerin müzik eğitimi bölümlerinde yararlanılan eser ve kitaplara öncelik veriyoruz. Bu eser ve kitapların belirlenmesi amacıyla Türkiye’nin belli başlı müzik eğitim kurumlarından olan; İstanbul üniversitesi Devlet Konservatuvarı, İstanbul Teknik Üniversitesi Türk Müziği Konservatuvarı, Hacettepe Üniversitesi Devlet Konservatuvarı, Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Müzik Öğretmenliği Bölümü, Hacı Bayram-ı Veli Üniversitesi Türk Müziği Konservatuvarı, Ankara Üniversitesi Devlet Konservatuvarı, Ankara Müzik ve Güzel Sanatlar Üniversitesi, Dokuz Eylül Üniversitesi Devlet Konservatuvarı ve Ege Üniversitesi Türk Müziği Konservatuvarı ile birlikte çalışıyoruz. Lisans öğrenimi boyunca her çalgı türünde ve ortak derslerde kullanılan kitapları ve eserleri belirleme çalışmaları yürütüyoruz. Diğer illerdeki müzik okullarında okutulan kaynaklar çoğunlukla bu üniversitelerde okutulan kaynaklarla paralellik gösteriyor. Böylece, görme engelli müzik öğrencilerinin hangi üniversitede okurlarsa okusunlar, lisans eğitimleri boyunca erişilebilir nota ihtiyacını en aza indirmeyi hedefliyoruz.