Category

Her Yaşta Fonu

Senex|Yaşlanma Çalışmaları Derneği ile Her Yaşta Fonu Kapsamında Yürütecekleri Projeleri Konuştuk

By | Her Yaşta Fonu

Odağına yaşlılık çalışmalarını alan Senex|Yaşlanma Çalışmaları Derneği, insan haklarına özenli, toplumsal cinsiyeti ana akımlaştıran bir yaklaşımla; öğrenme programları, savunuculuk ve akademik çalışmalar, bilimsel araştırmalar, sanat faaliyetleri ve izleme çalışmaları programları geliştiriyor. AgeSA  Hayat ve Emeklilik işbirliği ve mali desteğiyle hayata geçirdiğimiz Her Yaşta Fonu kapsamında iki farklı projesine hibe desteği sağladığımız Senex,  SOLIS-e: Yaş Dostu Mekanları ve Hak Temelli Hizmetleri Planlamak projesi ile yaşlılara hizmet sunan ve yaş dostu çevre geliştirilmesi konusunda çalışan kişi ve kurumlara yönelik olarak hak temelli yaş dostu çevrelerin ve hizmetlerin nasıl oluşturulabileceği konusunda bilgilendirici ve yaratıcı eğitimlerden oluşan çevrimiçi bir öğrenme programı hazırlayacak. Senex İzleme: Yaşlılara Yönelik Şiddet ve İhlallerin İzlenmesi projesi ile ise  yaşlılara yönelik şiddet, istismar, ihmal, ihlal ve ayrımcılıkla ilgili izleme ve raporlama çalışmaları yapacak. Dernek proje kapsamında Türkçe ve İngilizce dillerinde 2  genişletilmiş rapor hazırlayacak ve çalışmanın bulgularını yaygınlaştırmak üzere 2 atölye çalışması düzenleyecek. 

Senex Yaşlanma Çalışmaları Derneği Başkanı Doç. Dr. Özgür Arun, Proje Koordinatörleri Öğr. Gör. Banu Karademir Arun ve Seda Kocabıyık ile yaptığımız röportajda hibe desteğimizle yürütecekleri projeleri, Türkiye’deki sivil toplum kuruluşlarının yaşlılık ve yaşlanma alanında hayata geçirdiği çalışmaları ve  yaş ayrımcılığı konusunu konuştuk. 

Senex: Yaşlanma Çalışmaları Derneği, Her Yaşta Fonu kapsamında vakfımızdan ilk kez hibe alıyor. Okuyucularımızın derneğinizi daha yakından tanıyabilmesi için kuruluş amacınızdan ve yaptığınız çalışmalardan bahseder misiniz?

Senex: Yaşlanma Çalışmaları Derneği 2019 yılında kuruldu. Senex, toplumsal yaşlanma süreci ve yaşlılık dönemine ilişkin bilimsel çalışmalar gerçekleştiriyor. Elde ettiği bilimsel bilgileri yüksek öğrenim alanından başlayarak genişleyen bir halkada toplumun tüm kesimleri için kamu yararına kullanmak üzere yaygınlaştırmak, ulusal ve uluslararası düzeyde kongre, konferans, sempozyum, eğitim, forum ve benzeri bilimsel faaliyetler düzenlemek, farkındalık oluşturmak, alandaki lisans ve lisansüstü programlarının kalite standartlarını yükseltip akreditasyon süreçlerini yönetmek, sivil toplum faaliyetlerinin etkinleştirilmesi ve geliştirilmesi için çalışmalar yapıyor.

Küresel düzeyde olduğu gibi yaş ayrımcılığı Türkiye’de de yaşlılık konusunda en önemli sorunlardan biri. Özellikle salgın sürecinde yaşlılara yönelik kısıtlamalar ve kapatılma yaş ayrımcılığını pekiştirdi. Her türlü ayrımcılıkta olduğu gibi yaş ayrımcılığı da bir hak ihlalidir. Bu nedenle, Senex Dernek yaşlılara karşı ayrımcı tutum ve uygulamaların dönüştürülmesi için araştırmalar, , izleme ve savunuculuk çalışmaları yapıyor. Yaşlılara karşı yaş ayrımcılığı başta olmak üzere yapılan her tür ayrımcılık izleme çalışmaları ile tespit edildikten sonra şiddet, ihlal, istismar ve ayrımcılığı önlemek üzere yerel yönetimlerden başlayarak genişleyen bir halkada kamu kurumlarıyla ortak çözümler geliştirmeyi hedefliyoruz.

Senex Dernek’in bir diğer önemli faaliyet alanı “yaş dostu çevreler ve hizmetler”. Türkiye’de yaş dostu çevreler ve hizmetler göz ardı edilen bir alan. Farklı yaş gruplarının farklı ihtiyaçları olduğu gibi aynı yaş grubu içerisinde yer alan insanların da farklı ihtiyaçları var. Bunların belirlenmesi ve toplumsal yaşam başta olmak üzere hayatın her alanındaki mekân ve hizmet tasarımlarının bu farklılıklar göz önüne alınarak planlanması bir gereklilik. Yaşlılar için değil, yaşlananlarla birlikte tasarımlar gerçekleştirilmeli. Kapsayıcı mekanları ve hak temelli hizmetleri oluşturmak için kolektif biçimde çalışmalara ihtiyacımız var. Bu alana yönelik derneğimiz bünyesinde yapılan çalışmalar ve bu çalışmalar kapsamında kamuoyu ve ilgili kurumlarla paylaştığımız raporlar ve rehber kitaplarımız bulunuyor. Yaş dostu çevrelerin oluşturulmasına yönelik gerçekleştirilen bilimsel araştırmalardan elde edilen sonuçlar ışığında uluslararası ve ulusal düzeyde çalışmalar yürütüyoruz. Bu çalışmalardan elde edilen deneyimlerle yerel yönetim çalışanları ve ilgililer için SOLİS-e öğrenme programları geliştirdik. Hak temelli hizmetlerin ve yaş dostu çevrelerin nasıl oluşturulabileceği konusunda bilgi, görgü ve deneyimleri paylaştığımız SOLIS-e öğrenme programımız 2021 yılı Kasım ayında başlayacak. 

Öte yandan değişen iklim, doğa ve insan üzerindeki etkileri tüm insanlığın ortak sorunu. Ancak bu sorundan etkilenme biçimleri farklılıklar gösterebiliyor. Senex Dernek, iklim krizi bağlamında yaşlıların ne tür hak kayıpları yaşadıklarını araştırıyor. İklim krizinin yaşlı hakları üzerine etkilerini inceleyen Türkiye raporumuz Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği’ne gönderildi. Senex’in Türkiye raporu 2021 yılı Ocak ayında BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği tarafından kabul edildi.  Temmuz 2021’de gerçekleştirilen BM’nin 47. oturumunda raporumuz tartışıldı. 

Ayrıca, yaşlılık ve yaşlanma Türkiye’de akademik ve uygulama alanında oldukça sınırlı düzeyde çalışılan konular. Hem akademik hem de uygulama alanındaki önemi her geçen gün artan bu alanda çalışmak isteyen genç araştırmacıların çalışmalarını paylaştıkları ve alanda duayen olan bilim insanları ile buluştukları Senex Kongre, Senex Dernek tarafından destekleniyor. Buna ek olarak yaşlanma çalışan genç araştırmacıların alana girmesini teşvik etmek üzere, Yaşlanma Çalışmalarında Üstün Başarı Tez Ödülleri veriliyor. Senex Dernek hem Senex Kongre’yi hem de tez ödüllerini destekliyor.  

Yaşlanma konusu COVID-19 salgınıyla birlikte sivil toplumun gündeminde de daha görünür hale geldi.  Genel olarak bakıldığında, sivil toplum kuruluşları yaşlılık ve yaşlanma alanında ne tür çalışmalar yapıyor? Bu çalışmaların daha etkin hale gelmesi için neler yapılabilir?

Türkiye’de sivil toplum yaşlanma ve yaşlılık meselesine oldukça yabancı. Hem yaşlanma çalışmaları hem yaşlılar sivil toplumun ilgisinden uzak kalmış. COVİD-19 pandemisi sırasında da yaşlıların yaşadığı hak ihlallerine karşı sivil toplumdan derli toplu bir ses gelmemesi bu ilgisizliğin ve yabancılığın göstergesi. 21 Mart 2020 tarihinde yayımlanan yaşlılara yönelik sokağa çıkma yasaklarının hak ihlallerine yol açacağına dair Senex Dernek bir bildiri paylaştı. Türkiye’de ne yazık ki sivil toplum alanındaki kuruluşlar ısrarla yaşlılara ellerini yıkamalarını, maske takmalarını ve sokağa çıkmamalarını söylemekle yetindiler. Bu nedenle, COVID-19 pandemisinde Türkiye’de sivil toplum iyi bir sınav veremedi. Oysa yaşlanma çalışmaları ve yaş ayrımcılığı Türkiye sivil toplumunun daha fazla ilgi göstermesi gereken alanlardan birisi. Şiddetin, ihmalin, istismarın ve hak ihlallerini yoğun olarak yaşandığı bir alan. Okuma yazma bilmeyen yaşlı kadınlar, engelli yaşlılar, yoksul yaşlılar, tek başına yaşayan ve yaşlanan insanlar, demans/Alzheimer hastaları ve onların bakımveren aile üyeleri yaşlılar içindeki en incinebilir kesimleri oluşturuyorlar. Öte yandan eğitimli, varlıklı ve sosyal yaşama etkin biçimde katılan yaşlıların ürettiği değer Türkiye toplumunu güçlendiriyor. Yaşlılık dönemi, tıpkı yaşamın diğer evreleri gibi çeşitlilik içeren bir dönem. Yaşamın olağan ve doğal bir süreci. Kategorik olarak yaşlanma ya da yaşlılık sorun değil, yaşlılar sorunlu insanlar değil. Yaşlılar homojen bir toplumsal grup değiller. Türkiye’de sivil toplum alanı yaşlanma sürecine, yaşlılık dönemine ve yaşlılara ilişkin bu gerçekleri kabul ederek çalışmalar yapmalılar. Ancak böylesi bir paradigmayla üretilecek bilimsel bulguyla donatılmış çalışmalar Türkiye’nin toplumsal yaşlanma sürecini anlamlı bir hale dönüştürecektir.

Özellikle COVID-19 salgınının ilk dönemlerinde ayrımcılık türlerinden birisi olan yaşçılık daha da derinleşerek, çok daha fazla görünür hale geldi. Salgın süreci ve bu dönemde üretilen söylemler özellikle 65 yaş üstü vatandaşları nasıl etkiledi? Bu söylemeler ile mücadele etmek amacıyla ne tür çalışmalar yapılmalı?

Aslında “ageism” ve yaşlı nefreti yeni bir şey değildi. Biz bunu çalışmalarımız sırasında sahada görebiliyorduk. Ancak belirttiğiniz gibi salgın dönemiyle beraber yaş ayrımcılığı meselesi görünür hale geldi, tartışılan bir mesele oldu. Senex Dernek olarak salgın döneminde Etkiniz AB programı desteğiyle “Covid-19 Gündeminde Yaşlılara Yönelik Hak İhlalleri ve Ayrımcı Uygulamalar” adlı bir medya izleme raporu hazırladık. Raporda da belirttiğimiz gibi sınırsız, denetimsiz ve süresiz sokağa çıkma yasağı yaşlıların hayatlarını olumsuz bir şekilde etkiledi ve birçok hak ihlaline neden oldu. Seyahat özgürlüklerinin engellenmesi, adalete erişim hakkının engellenmesi, çalışma hakkının engellenmesi, medeni haklarının engellenmesi, sağlık ve bakım hakkının engellenmesi gibi yaşamın birçok alanında hak ihlalleri yaşadılar. Öte yandan yaşlılar, yaşlı nefreti ile karşı karşıya kaldılar. Bu süreçte “yaşlı ihbar hattı” kuran, yaşlılar oturmasın diye banklarını kaldıran yerel yönetimler gördük. Sosyal medyada gençlerin yaşlılara karşı ayrımcı tutumlarına, nefret söylemlerine şahit olduk.  Bu söylemler hem yeniden yaş ayrımcılığının üretilmesine sebep oldu hem de yaşlı nefretini tetikledi. Yaşlılar evlerinin içerisinde otururken bu söylemlerle gerek medyada gerek gündelik yaşamlarında kendi çevrelerinden işitir hale geldiler ve dolayısıyla olumsuz etkilendiler. Yaşlılarla yaptığımız birebir görüşmelerde kendilerinin yok sayıldığını, salgının suçlusu pozisyonuna düştüklerini ve ötekileştiklerini hissettiklerini dile getiriyorlardı. Ayrımcı uygulamalar ve söylemler yaşlılarının bedensel ve ruhsal sağlığını olumsuz yönde etkiledi. Ayrımcılığın diğer türlerinde olduğu gibi yaş ayrımcılığı ile de mücadele etmemiz gerekiyor. Senex Dernek olarak bu alanda kanıta dayalı hak savunuculuğu yapmaya çalışıyoruz. Yaş ayrımcılığı ile mücadele etmek için yasal düzenlemelere ihtiyacımız var. İzleme ve değerlendirme çalışmalarının artması, elimizde şeffaf verilerin olması etkin mücadelede önemli diğer bir nokta.  Bu alanda yapılan araştırmaların ve çalışan sivil toplum örgütlerinin desteklenmesi gerekiyor. Son olarak ise ulusal ve uluslararası  işbirliklerinin güçlenmesi ve bağımsız olarak alandaki politikaları izleyen bir mekanizmanın olması için Türkiye’de Ulusal Yaşlanma Enstitüsü’nün kurulması gerekiyor.

Her Yaşta Fonu kapsamında Senex’in iki ayrı projesini destekliyoruz. Bunlardan ilki SOLIS-e: Yaş Dostu Mekanları ve Hak Temelli Hizmetleri Planlamak. Projenin amacından ve  bu kapsamda gerçekleştirmeyi planladığınız faaliyetlerden bahseder misiniz?

SOLIS-e: Yaş Dostu Mekanları ve Hak Temelli Hizmetleri Planlamak, hak temelli yaş dostu çevrelerin ve hizmetlerin nasıl oluşturulabileceği konusunda bilgilendirici ve yaratıcı eğitimleri içeren, açık erişim, hem çevrimiçi hem çevrimdışı katılımlı bir öğrenme programıdır. Bu öğrenme programı yaşlılara hizmet sunan ve yaş dostu çevre geliştirilmesi konusunda paydaş olacak, yerel yönetimler, özel sektör, sivil toplum örgütleri ve inisiyatifleri, akademideki araştırmacılar ile ilgili olan herkes için planlandı. SOLIS-e içerikleriyle, yaşlanan topluma yönelik kent hizmetleri sunan uzmanlara, araştırmacılara ve ilgililere; yaş dostu çevre, yaş dostu hizmetler, kapsayıcılık, erişim, hak temelli hizmetler, yaş ayrımcılığıyla mücadele gibi temel başlıklarda donanım kazandırmayı amaçlıyor. SOLIS-e öğrenme modüllerinde kapsayıcı mekanlar ve hizmetlerin planlanması ve uygulanması için, toplumsal yaşama katılımın teşvik edilerek, hiç kimsenin geride bırakılmaması temel ilke olarak gözetiliyor. Bu hedefler doğrultusunda geliştirdiğimiz SOLIS-e; öğrenme programı, her dönemi 15 hafta olacak şekilde 2021-2022 yılları süresince 2 dönem olarak gerçekleştirilecek.

Hibe desteğimizle hayata geçireceğiniz bir diğer proje olan Senex İzleme: Yaşlılara Yönelik Şiddet ve İhlallerin İzlenmesi projesi kapsamında ne tür çalışmalar yapacaksınız? Bu alanda izleme çalışması yapılması neden önemli?

Senex Dernek tarafından yapılan araştırmalar sırasında Türkiye’de yaşlılara karşı sergilenen şiddet, ihmal ve istismarın tekil vakalardan oluşmadığını fark ettik. Çoğu zaman istisna olarak görülen şiddet ve ihlaller oldukça yaygındı. Hatta belirli bir döngü içinde gerçekleşiyordu. Bu gözlemler Senex İzleme çalışmasını gerçekleştirmek için bizi harekete geçiren en önemli nedenler oldu. Senex: Yaşlanma Çalışmaları Derneği olarak 2021 yılı Ocak ayından başlayarak yaşlılara yönelik gerçekleştirilen şiddet, istismar, ihmal, hak ihlali ve ayrımcılık vakalarını yıl boyunca izlemek ve kamuoyuna sunmak üzere “Senex İzleme” çalışmasını başlattık. Senex İzleme medyaya yansımış haberlerin günlük olarak taranması ile elde edilmiş verilerin analizlerine dayanıyor. Şiddet, istismar, ihmal, hak ihlali ve ayrımcılık olmak üzere yaşlılara yönelik tüm ihlaller raporlanmakta. Analiz birimi haberlerden değil, vakalardan oluşuyor. Her ay başında düzenli olarak raporlar Senex internet sitesinde  yayımlanıyor. Nisan ayından beri raporlarımızı Türkçe ve İngilizce olarak yayımlamaya başladık. 

Senex İzleme, Her Yaşta Fonu’nun da amaçlarında sıraladığı gibi, yaşlıların günlük hayatta karşılaştığı izolasyon, ayrımcılık ve şiddet gibi temel konularda yaşanılan sorunların çözümlerini teşvik etmeyi amaçlıyor. Yürütülen çalışma neticesinde kanıta dayalı olarak hak savunuculuğu yapılması; sivil toplum, özel sektör, kamu kurumları ve yerel yönetimlerin işbirliğiyle yaşlıların lehine ortak ve kalıcı çözümler üretmelerinin desteklenmesini hedefliyoruz. Gelecek 12 ay süresince, Her Yaşta Fonu desteğiyle aylık raporlarımızı düzenli bir şekilde Türkçe ve İngilizce olarak yayınlamaya devam edeceğiz. Aynı zamanda açık erişimli bir internet portalı oluşturarak haritalandırma çalışması gerçekleştireceğiz. Böylece vakalara dair haberlere ulaşmak isteyen herkes Senex İzleme internet sitesi sayesinde haberlere erişebilecek. Hangi şehirde hangi ihlal türleri olduğuna veya hangi ihlal türlerinin hangi bölgelerde yoğunlaştığını analiz edebilecek. Tüm bu bilgilere ve analizlere Senex İzleme internet sitesi üzerinden açık erişim ve ücretsiz bir şekilde ulaşılabilecek. 

Yaşlılara yönelik şiddet ve ihlallerin ulusal olarak izlenmesi ve raporlanması var olan durumu tespit etmek, ortaya koymak açısından önemli. Nitekim, Türkiye’de yaşlıların karşı karşıya kaldığı şiddet, hak ihlali ve ayrımcılığa yönelik bir izleme çalışması bulunmuyor. Bu nedenle Senex İzleme’nin düzenli olarak devam etmesi hak temelli çalışan sivil toplum ve hak savunucularını güçlendirecek. Yaşlılık alanında kanıta dayalı savunuculuk yapılmasını sağlayacak. Böylece, merkezi ve yerel yönetimlerin kapsayıcı hizmet planlaması ve yaşlılara yönelik şiddete dair farkındalık oluşturulması da desteklenmiş olacak.