500. Yıl Vakfı, 500. Yıl Vakfı Türk Musevileri Müzesi ile Türk Yahudilerinin bu topraklardaki 2600 yıllık tarihi ve kültürel mirası, ülkenin sosyal ve devlet yaşamına olan katkıları hakkında bilgi vermek amacıyla faaliyetlerini yürütüyor. Kültür Sanat Fonu’nun 2021 döneminde Turkey Mozaik Foundation eş finansmanıyla sağladığımız hibe desteği ile Vakıf, sanal katılım, gezinme ve toplantıların ihtiyaca göre düzenlenmesi için Online Müze projesini hayata geçirecek. Proje kapsamında 500. Yıl Vakıf, Türk Musevileri Müzesi’nin çevrimiçi olarak ziyaret edilebilecek üç boyutlu bir versiyonunu geliştirecek.
500. Yıl Vakfı Müze Müdürü ve Direktörü Nisya İsman Allovi ile gerçekleştirdiğimiz röportajda; Vakfın amacı ve yürüttüğü faaliyetler, 500. Yıl Vakfı Türk Musevileri Müzesi’nin içeriği, pandeminin müze kültürüne etkisi ve hibe desteğimizle yürütecekleri proje hakkında konuştuk.
500. Yıl Vakfı, Kültür Sanat Fonu’nun 2021 döneminde Vakfımızdan ilk kez hibe alıyor. Okuyucularımızın Vakfınızı daha yakından tanıyabilmesi için yaptığınız çalışmalardan bahseder misiniz?
Vakfın kuruluş amacı 1992 yılında Türkiye’de, 1492’de ya dinlerini feda etmek veya “bir daha ne sebeple olursa olsun geri dönmemek” üzere ülkeyi terk etmek zorunluluğunda bırakılan İspanyol Yahudileri Sefarad’ların Osmanlı İmparatorluğuna buyur edilmelerinin ve burada kendilerine yeni bir vatan yaratmalarının 500. yıl dönümü kutlaması idi. 1989 yılında kurulan Vakıf faaliyetlerine halen devam ediyor.
500.Yıl Vakfı Türk Musevileri Müzesi ise Vakfın önemli bir kurumu olup 2001 yılında İstanbul Karaköy’deki Zülfaris Sinagogu’da açıldı. 2016 yılında ise şu anda hizmet vermekte olduğumuz Galata’daki Neve Şalom Sinagogu’na bağlı, Büyük Hendek Sokak,39 numaralı adresine taşındı.
Müzemiz süresiz sergisinin yanı sıra çeşitli süreli sergilere de ev sahipliği yapıyor. Aynı zamanda, sözlü tarih projeleri, konserler, Yahudi Kültür Avrupa Günü, rehberlere ve okulların farklı yaş aralığındaki sınıflarına eğitimler ile çocuklara yönelik atölyeler gibi farklı ve çeşitli faaliyetler düzenliyor.
500. Yıl Vakfı Türk Musevileri Müzesi, Türkiye’de Yahudi kültürü ile ilgili bilgi alınabilecek, ziyaret edilebilecek tek yer. Müzeyi ziyaret edenler Türkiye’deki Yahudi tarihi ve kültürü ile ilgili olarak hangi bilgilere ulaşabiliyor? Müze koleksiyondan bahsedebilir misiniz?
Türk Yahudileri’nin bu topraklardaki 2600 yıllık tarihi ve kültürel mirası, Yahudilerin sosyal ve devlet yaşamına olan katkıları müzede kronolojik olarak yer alıyor. Ayrıca müzemiz tarihçe, etnografya, dini objelerin sergilendiği Midraş, geleneklerin, yaşam döngüsünün ve yerleşim yerlerinin anlatıldığı bölümlerden oluşuyor. Bina içinde 3 kata konumlandırılmış olan Müze ile Neve Şalom Sinagogu arasında fiziki bağlantıyı kuran Midraş Holü Sinagog içinde yapılan dini törenlerin canlı izlenebilmesine olanak sağlıyor.
Müzemiz somut olmayan kültürel mirasa ilişkin dil, müzik, yemek gibi birçok farklı öğeyi içinde barındırıyor. Zaman ayıran ziyaretçi, müzede dokunmatik ekranlardan dilediği müziği dinleyebiliyor, Sefarad mutfağının çeşitli yemeklerinin yapılışını izleyebiliyor ya da Anadolu coğrafyasının geneline yayılmış Yahudi yerleşim bölgeleri hakkında bilgi edinebiliyor.
Müzede eski eserlere yer veriyoruz; bunlardan ilki 5’inci yüzyıla tarihlenen ve İzmir-Basmane kazısı sırasında bulunmuş, üzerinde Davud’un Yıldızı olan yağdanlık ve kazı bölgelerinde bulunan arkeolojik eserler. Bu parçaları teşhir ettiğimiz zaman, Anadolu topraklarında bulunan Yahudi varlığının ne kadar eskiye gittiğini göstermiş oluyoruz. Bunu vurgulamak ve 500 senelik misafir algısını değiştirmek müzemiz için önemli bir görev. 1512 yılında basılmış olan Midraş Teilim kitabı. İlk matbaanın İspanya’dan Osmanlı topraklarına gelen Yahudiler tarafından kurulması basın tarihi açısından anlatılması gereken önemli bir bilgidir. Kıyafetler, karneler, madalyalar, beratlar, fotoğraflar, dini ritüel objeleri, gazeteler kısaca Türk Yahudi kültürüne dair her şeyi müzede toplamaya çalışıyoruz.
Vakıf olarak çeşitli etkinlikler ve eğitimler düzenlediğinizi biliyoruz. Bu buluşmaların amacından ve kapsamında bahseder misiniz? Faaliyetlerinize katılmak isteyenler neler yapmalı?
Etkinliklerin esas amacı kendi kültürümüzü geniş kitlelere anlatabilmek ve tanıtabilmek. Aynı zamanda, bu coğrafyaya ait olan bu kültürün kamu tarafında daha çok farkına varılmasını sağlamak. Faaliyetlerimize katılmak isteyenler internet sitemiz üzerinden duyurularımızı yayımladığımız e-bültene kaydolarak faaliyetlerimizden haberdar olabilirler. Ayrıca yer aldığımız tüm sosyal medya platformlarında da faaliyetimizin duyurularını yapıyoruz.
COVID-19 salgını birçok alışkanlığımızın değişmesine neden oldu. Bu değişimlerden birisi de sanat ile olan ilişkimizin fiziksel ortamdan sanal ortama taşınması. Pandemi döneminde birçok ulusal ve uluslararası müze sanal ziyarete açıldı. Sizce bu durum uzun dönemde müze kültürünü nasıl etkileyecek?
Müzeler ziyaretçi açısından yoğun olmayı severler. Pandemi döneminde çok şey öğrendik. Bu dönemde ziyaretçilerin ilgisini canlı tutabilmek için, çevrimiçi atölyeler, film galaları, sunumlar, anlatımlar gerçekleştirdik ve fark ettik ki dünyanın pek çok farklı ülkesinden kişiler etkinliklerimize katılıyor. Bu durum da müzenin sanal olarak gezi ihtiyacını daha çok ortaya çıkardı. Uzun dönemde müzeler cazibe merkezi olmaya devam edecek. Bir objenin aslını görmek, müzenin havasını solumak… Müzeler, kültür-sanat için ihtiyaç olacak mekanlar olmaya devam edecekler.
Hibe desteğimizle Online Müze projesini hayata geçireceksiniz. Bu projenin amacından ve proje kapsamında yapmayı planladığınız çalışmalardan bahseder misiniz?
Dijital platformlar her geçen gün yaşamımızın daha da vazgeçilmez bir parçası oluyor. Online Müze projesi; sınırların ortadan kalktığı, erişilebilirliğin kolaylaştığı, araştırmaların ağırlıklı olarak çevrimiçi yapılabildiği bu çağda müzemizin görünür ve ulaşılabilir olması imkanını sunuyor. Aynı zamanda, istenen kadar ve isteyene yönelik nokta atışı bilgiye ulaşmanın tek tıkla gerçekleşebildiği bir olanak yaratıyor. Online Müze projesi ile müze ziyaretçileri; mekâna gitmeden, mekân ve içerik hakkında bilgi edinebilecek hatta mümkünse iletişim kurulabilecek bir platforma ulaşacak.
