2019 yılında kurulan Altyazı Sinema Derneği; sinema alanındaki yayıncılık faaliyetlerinin yanı sıra sansür ve ifade özgürlüğü başta olmak üzere cinsiyet eşitliği, işçi güvenliği ve sağlığı gibi meseleler ile ilgili olarak da faaliyet yürütüyor. Kültür Sanat Fonu’nun 2021 döneminde Turkey Mozaik Foundation eş finansmanıyla sağladığımız hibe desteği ile Altyazı Sinema Derneği, sinemacıların, gazetecilerin, sinemaseverlerin, sanatçıların ve sinemaya ilgi duyan herkesin yararlanabileceği birincil kaynak olacak bir arşiv oluşturmak amacıyla Altyazı Sinema Dergisi Dijital Arşiv projesini hayata geçirecek. Proje kapsamında, derginin Eylül 2001’deki ilk sayısından itibaren yayınlanan 144 sayı dijital ortama aktarılacak ve Altyazı Dergisi’nin 213 sayısının tamamı endekslenerek ilgilenenlerin erişimine açılacak.
Altyazı Sinema Derneği Saymanı ve İktisadi İşletmesi Müdürü Ali Deniz Şensöz ile yaptığımız röportajda; derneğin amacı ve yürüttüğü faaliyetler, pandeminin Türkiye sinema sektörüne ve seyirci alışkanlıklarına etkileri, artan kâğıt fiyatlarının matbu dergiciliğe etkileri, Altyazı Sinema Dergisi’nin 2021 yıllığı ve proje kapsamında yürütecekleri çalışmalar hakkında konuştuk.
Okuyucularımızın Altyazı Sinema Derneği’ni daha yakından tanıyabilmesi için kuruluş amacınızdan ve yaptığınız çalışmalardan bahseder misiniz?
2001’in Ekim ayında “sinema üzerine düşünen aylık bir dergi” fikriyle yola çıkan Altyazı, 20 yıldır bir yandan Türkiye gündemindeki filmlerle, sinema üzerine haberlerle ilgili yorum odaklı yazılara yer verirken, diğer yandan ana akım medyada fazla yer bulamayan kısa film, belgesel ve deneysel sinema gibi alanlara görünürlük kazandırmaya çalışan bağımsız bir kültür-sanat kurumu. Tümüyle özgün içeriğe odaklanan yayın politikasıyla, yeni ve genç sinema yazarlarının düşüncelerini ortaya koyacağı açık bir platform olan ve böylelikle ülkedeki sinema kültürüne canlılık kazandırmayı amaçlayan Altyazı, 2018 yılının son aylarına kadar Boğaziçi Üniversitesi Mithat Alam Film Merkezi bünyesinde faaliyet göstermekteydi. Aralık 2018 itibariyle üniversite ile yollarımızı ayırdıktan sonra, yayın hayatına çok kısa bir mecburi ara verdik. Derginin yayın kurulu üyeleri olarak Mart 2019’da bağımsız bir kurum olarak hayatta kalmaya devam etmek üzere Altyazı Sinema Derneği’ni kurduk.
Son yıllarda giderek artan politik baskılar, sansür mekanizmaları ve hem ifade özgürlüğü hem de kültür-sanat alanındaki daralma nedeniyle bağımsız ve muhalif sinemacıların, belgeselcilerin ve video aktivistlerin görünürlüklerinin giderek azaldığı bir ortamda, sadece bir yayın olarak değil, sinema sektörünün organik bir parçası olarak var olmak da temel amaçlarımızdan biri. Bugüne kadar, Emek Sineması’nın yıkılmasına karşı yürütülen mücadeleden Sansüre Hayır eylemlerine sinema alanındaki örgütlenmelerde aktif rol aldığımız gibi, bundan sonra da bağımsız sinemacıların seslerinin ve bağımsız sinema haberlerinin duyulabileceği bir platform olarak da var olmayı önemsiyoruz.
Sinema alanındaki yayıncılık faaliyetlerinin yanı sıra, sansür ve ifade özgürlüğü başta olmak üzere cinsiyet eşitliği, işçi güvenliği ve sağlığı gibi meselelerle de aktif olarak ilgileniyoruz. Sinemanın farklı alanlarından insanların bir araya gelerek gündemdeki önemli mevzuları tartıştığı #AltyazıTartışıyor, #FasikülTartışıyor ya da pandemi koşullarında bağımsız sinemacı ve sanatçılara alan açan #İçeridenDışarıya gibi video serilerinin yanı sıra, 15 yıldır sürdürdüğümüz temel sinema seminerlerine de çevrimiçi olarak devam ediyoruz.
Pandemi Türkiye’deki sinema sektörünü ve seyirci alışkanlıklarını nasıl etkiledi? Sektörün ve sektör çalışanlarının pandemi ve ekonomik krizin getirdiği olumsuz koşullardan daha az etkilenmesi için yapılan çalışmalar var mı?
Pandemi kısıtlamalarıyla beraber birçok film ve dizi seti durdu. Sektörde üretime birçok alanda ara verilmek zorunda kalındı. Çekimleri devam eden yapımların bir kısmında ise salgın önlemlerinin yeteri kadar alınmaması nedeniyle virüs hızlı bir şekilde yayıldı. Meslek örgütleri pandemi koşullarında setlerin güvenliğini arttırmak için çeşitli faaliyetlerde bulundu. Pandemi sürecinden belki de en fazla etkilenen işletmeler sinema salonlarıydı. Kısıtlamalar boyunca sinema salonları kapalı kaldı, mülk sahibi olmayan işletmeler süreci atlatamadı. Örneğin Kadıköy’de uzun yıllardır faaliyet gösteren Rexx Sineması pandeminin de getirdiği koşulların da etkisiyle kapandığını açıkladı. Diğer yandan son yıllarda popülaritesini daha da arttıran dijital platformlar herkesin evlerde daha fazla vakit geçirdiği pandemi sürecinde abone sayılarını birkaç katına çıkardı. Pandemi kısıtlamaların kalkmasının ardından sinema salonları tekrar açıldı ve birçok film gösterime girdi fakat sinemaya giden toplam seyirci sayısının geçen yıllara oranla çok daha düşük bir seviyede ilerlediği gözlemleniyor. Hem kapalı alana girme endişesi hem de artan bilet fiyatları bu düşüşün en büyük etkenlerinden. Diğer yandan regülasyonların oldukça yetersiz olduğu sinema sektöründe, sektör çalışanlarının yüksek enflasyon ve ekonomik krizden daha az etkilenmesi için birçok meslek örgütü taban ücret artışı taleplerini işverenlere ilettiler. İşverenler ve çalışanlar arasında müzakere süreci devam ediyor.
Altyazı Sinema Dergisi’nin 2021 Yıllığı’nı yakın zamanda yayınladınız. Türkiye’de sinema alanındaki en önemli yayınlardan biri olan Altyazı Sinema Dergisi’nden ve 2021 Yıllığı’ndan bahseder misiniz?
Pandemi koşulları sebebiyle Mayıs 2020’den beri yayın hayatımıza dijital olarak devam ediyoruz. Kurduğumuz abonelik sistemi ile okuyucularımıza ulaştırdığımız aylık e-dergi’nin yanı sıra herkesin erişime açık olan altyazi.net; sinemada ifade özgürlüğü alanında faaliyet gösteren fasikul.altyazi.net; her iki sitenin sosyal medya kanalları ve YouTube hesabımız ile varlığımızı çok sayıda mecrada sürdürüyoruz. Fakat bir yandan matbu yayın yapmaktan da uzak kalmak istemiyorduk. Bu nedenle pandeminin ve ekonomik koşulların bizi zorladığı bu dönemde her ay dijital dergi çıkarmanın yanında yılda iki defa özel matbu yayın basmaya karar verdik. 2021 Yıllığı bu süreçte çıkardığımız ikinci özel yayın ve her sene bu yayını çıkarmak istiyoruz. Yıllıkta geçtiğimiz yılın sinema ve televizyon gündemine kapsamlı bir bakış atıyoruz. Dünyadan ve Türkiye’den seçtiğimiz onlarca filme dair inceleme yazılarının yanında, yerli ve yabancı dizilere, belgesellere ve birçok farklı tematik başlık altında yılın sinema külliyatını kapsamlı bir şekilde ele alıyoruz.
COVID-19 ile daha da derinleşen ekonomik kriz ve bununla beraber kâğıt fiyatlarındaki artış matbu dergiciliğin sürdürülebilirliğini nasıl etkileyecek? Altyazı Sinema Dergisi’nin geleceğinin dijital mecralar üzerinden ilerlemesini mi öngörüyorsunuz?
Türkiye’de kağıt üretimi yapılmadığı için yayınlar kağıt tedariğini yurtdışından yapmak zorunda kalıyor. Kağıt masraflarının döviz kuruna bağlı olması ve küresel çapta kağıt arzında düşüş yaşanması baskı maliyetlerini 2021 yılında üç-dört katına çıkardı. Sınırlı sayıda okuyucuya ulaşan matbu yayınların bu ani maliyet artışını karşılaması oldukça zor. Bu nedenle geçtiğimiz birkaç ay içinde özellikle birçok bağımsız dergi basıma ara vermek zorunda kaldığını açıkladı. Maliyetlerin bu kadar değişken ve öngörülemez olduğu bir süreçte bizim gibi küçük oluşumlar için periyodik yayın çıkarmanın imkânsıza yakın bir hale geldiğini söyleyebiliriz. Bu nedenle Altyazı Sinema Dergisi olarak, kendimizi son iki yıldır öncelikle bir dijital içerik üreticisi olarak konumlandırmaya çalışıyoruz. Diğer yandan koşullar elverdiği sürece özel matbu yayınlarla okuyucularımızla buluşmak istiyoruz.
Hibe desteğimizle Altyazı Sinema Dergisi Dijital Arşiv projesini hayata geçireceksiniz. Bu projenin amacından ve proje kapsamında yapmayı planladığınız çalışmalardan bahseder misiniz?
Mayıs 2020’de kullanıma açtığımız ücretli abonelik sistemimizde her ay yeni sayımız yayımlanıyor. Aynı zamanda, kullanıcılar eski sayıların bir kısmına da ulaşabiliyor. Fakat Altyazı’nın tam bir dijital arşive sahip olabilmesi için geriye dönük olarak 144 sayının daha taranması, dijital dergi haline getirilmesi ve tüm sayıların sistemli bir şekilde indekslenmesi gerekiyor. Bu proje sayesinde, Altyazı’nın yirmi yılı aşkın süredir ürettiği matbu içerikler dijital hale gelebilecek. Eski sayılar taranarak yeni hazırlanan altyapıya yüklenecek ve her dergi indekslenecek böylece kullanıcının aradığı içeriğe daha kolay ulaşması sağlanacak. Arşivin sinema akademisyenleri, araştırmacılar, sektör çalışanları ve sinema ile ilgilenen herkes için sürekli başvurabilecekleri temel bir kaynak olmasını amaçlıyoruz.
