Tiyatro sanatının kamusal bir hizmet olduğu ön kabulüyle, sektörel sorunlara kalıcı çözümler bulmak ve özel tiyatroların sesi olmak amacıyla savunuculuk ve kapasite güçlendirme çalışmaları yapan Tiyatro Kooperatifi’ne Kültür Sanat Fonu’nun 2020 döneminde Turkey Mozaik Foundation eş finansmanıyla hibe desteği sağladık. Hibe desteğimizle, Özel Tiyatrolar için Bölgesel Kooperatifleşme projesini hayata geçiren Tiyatro Kooperatifi, proje kapsamında Türkiye’nin 7 bölgesinde hem ekonomik hem de sosyal açıdan sürdürülebilir ve güçlü bir sanat hayatını tesis etmek amacıyla 5 sosyal kooperatifin resmi kuruluşunu gerçekleştirmesi için stratejik danışmanlık ve kapasite gelişim desteği sağladı.
Tiyatro Kooperatifi Genel Koordinatörü Fisun Eşki ile yaptığımız röportajda; kısmi normalleşmene sonrası tiyatrolardaki değişim, Sahne 2.0, Tiyatro Kooperatifi’nin 2022 planları ve proje kapsamında yürüttükleri çalışmalar hakkında konuştuk.
Pandemi sonrası kısmi normalleşme ile tiyatro sektöründe yaşanan değişikliklerden bahsedebilir misiniz? Bu değişiklikler ne tür ihtiyaçların ortaya çıkmasına neden oldu? Tiyatro Kooperatifi olarak bu ihtiyaçlara cevap verebilmek için ne tür faaliyetler yapıyorsunuz?
Kısmi normalleşme ile tiyatrolar sahnelere döndü ancak, pandemi sürecinin yarattığı hasarın telafisi için uzun yıllar gerekiyor. Birçok sahne kapandı; pek çok sahne emekçisi tiyatro faaliyetlerini bırakmak ve farklı alanlarda çalışmaya başlamak zorunda kaldı. Özel tiyatroların yıllardır süregelen ekonomik, yasal ve sosyal sorunları, bu krizle birlikte daha da derinleşti. Bu sorunların kalıcı çözümü için çalışma alanımızda köklü değişiklikler yapılması gerektiğine inanıyoruz. Buradan hareketle, Tiyatro Kooperatifi olarak özel tiyatroların çalışma koşullarının ve ihtiyaçlarının gözetildiği yeni bir yasal statü oluşturulması amacıyla araştırmalarımıza ve ilgili mercilerle düzenli görüşmelere devam ediyoruz.
Sahne 2.0, Google.org desteğiyle, Inogar Kooperatifi yürütücülüğünde ve Tiyatro Kooperatifi paydaşlığında hayata geçirildi. Sahne 2.0 fikri nasıl bir ihtiyaçtan ortaya çıktı? Sahne 2.0’ın amacından ve sahne sanatçılarına sunduğu olanaklardan bahsedebilir misiniz?
Pek çok sektör gibi kültür-sanat alanı da pandemi krizi sebebiyle büyük yara aldı; almaya da devam ediyor. Pandeminin ilk döneminde kapanmalarla birlikte sahne sanatları faaliyetleri bir anda durdu. Ancak bu alanda çalışan bireyler ve kurumlar; dijital dünyanın sunduğu imkânlarla üretmeye, paylaşmaya, iletişim kurmaya devam etti. Karantina sürecinde pek çoğumuz sanatın iyileştirici ve birleştirici gücünü deneyimledik. Bu deneyim üzerinden Sahne 2.0, dijital dünyanın sahne sanatları için keşfedilmesi ve güçlendirilmesi gereken bir alan olduğu gerçeğinden hareketle tasarlandı. Projenin ana amacı, alanımızda çalışan, üreten, düşünen tüm bireylerin dijital kapasitelerini güçlendirmek ve üretimlerini dijital platformda seyirciyle buluşturmalarını sağlamak. Projenin ana eksenini alanında uzman eğitmenlerin katkılarıyla, sahne sanatlarına yönelik olarak hazırlanmış, 5 modülden oluşan çevrimiçi eğitim programı oluşturuyor. Bu eğitim programını tamamlayan ve kendi içeriklerini tasarlayan kullanıcılar, fikirlerini hayata geçirmek için İstanbul’daki Sahne 2.0 stüdyosundan ücretsiz olarak faydalanabiliyor; üretimlerini projenin YouTube kanalında seyirciyle buluşturma imkânı elde ediyor. İlgilenen herkesi, https://sahne2sifir.com/kayit/ adresini ziyaret ederek projeye ücretsiz olarak kaydolmaya davet ediyoruz.
Hibe desteğimizle gerçekleştirdiğiniz Özel Tiyatrolar için Kooperatifleşme projesini geçtiğimiz dönemde tamamladınız. Projenin amacından ve bu kapsamda gerçekleştirdiğiniz çalışmalardan bahseder misiniz?
Tiyatro Kooperatifi olarak özel tiyatroların Türkiye çapında bir dayanışma gücü oluşturmasını çok önemsiyoruz ve sosyal kooperatifçiliğin, sorunlarımızın çözümü için en doğru örgütlenme modeli olduğuna inanıyoruz. Buradan yola çıkarak tasarladığımız Özel Tiyatrolar için Kooperatifleşme projesi ile, bu modeli ülkemizde yaygınlaştırmayı ve tiyatro alanında çalışan bir kooperatif birliğinin kurulması için gerekli zemini hazırlamayı amaçladık. Proje kapsamında ilk aşamada Türkiye’nin farklı bölgelerindeki özel tiyatro temsilcilerine yeni nesil kooperatifçilik ile hukuki ve mali açıdan kooperatif yapılanması konularını kapsayan bir eğitim programı sunduk. Tiyatro Kooperatifi olarak İstanbul’da edindiğimiz deneyimi diğer bölgelerdeki girişimlerle paylaştık; onlara stratejik, mali ve hukuki danışmanlık sağladık. Sürecin sonunda, İç Anadolu bölgesinde faaliyet gösteren Ankara Tiyatro Kooperatifi, Karadeniz Tiyatro Kooperatifi, Güneydoğu Anadolu bölgesinde faaliyet gösteren Ahura Tiyatro Kooperatifi, Ege Tiyatro Kooperatifi ve Akdeniz Bölge Tiyatro Kooperatifi resmi kuruluşlarını gerçekleştirdi. Şu anda da ortak hedeflerimiz doğrultusunda birlikte yol almaya devam ediyoruz.
Kültür Sanat Fonu’nun 2020 döneminde aldığınız hibe desteğinin kurumunuza ve çalışmalarınıza ne tür katkıları oldu? Kültür Sanat Fonu’nu destekleyen bağışçılarımızla paylaşmak istediğiniz bir mesaj var mı?
Bu hibe desteği, çalışmalarımıza başladığımız Mayıs 2018’den beri hayalini kurduğumuz Türkiye Tiyatro Kooperatifleri Birliği’nin kurulması yolunda önemli bir aşama kaydetmemizi sağladı. Ayrıca, sağladığınız hibe desteği dayanışmamızı İstanbul’dan Türkiye’nin dört bir yanına taşımamıza ve ülke çapında bir ağ geliştirmemize imkân tanıdı. Proje kapsamında, 7 sosyal kooperatif ortaklaşarak temellerini oluşturduğumuz Kooperatif Birliği Girişimi, bugün 114 özel tiyatroyu temsil ediyor. Bu birliktelik, temsiliyet gücümüzü artırmamıza ve dayanışmayla üretebileceğimiz projelere katkı sunuyor, tüm çalışmalarımıza güç katıyor. Özellikle ortak hareket etmenin önemini yeniden deneyimlediğimiz pandemi sürecinde bizim için büyük değer taşıyor. Bu vesileyle, özel tiyatroların sanatsal üretimini zenginleştirirken ekonomik, sosyal ve hukuki açıdan güçlenmesi ve sürdürülebilir hale gelmesi hedefimize katkı sunan Kültür Sanat Fonu bağışçılarına ve hayata geçiren paydaşlara teşekkür ederiz.
Tiyatro Kooperatifi’nin 2022 yılı için öncelik vereceği alanlar ve çalışmalar neler olacak?
Mevcut koşullarda, özel tiyatroların ayakta kalma mücadelesi devam ediyor. Bu sebeple, Tiyatro Kooperatifi olarak bu yıl savunuculuk çalışmalarımıza öncelik vermeyi planlıyoruz. Aynı zamanda, Kooperatif Birliği Girişimi’mizi resmiyete kavuşturmayı ve örgütlenme çalışmalarımıza yeni bir boyut kazandırmayı hedefliyoruz. Bu süreçte ortağımız olan tiyatrolara ekonomik ve sosyal fayda sağlayacak projeler üretmeye, işbirlikleri geliştirmeye de devam edeceğiz.
