Toplumsal zıtlıklar arasında diyalog alanları yaratmayı ve bu alanlarda sürdürülebilir çözümler üretmeyi hedefleyen Dem Derneği, işiten toplum ile sağır toplum ve işitme engelliler arasında acıma duygusundan uzak ve istihdamı destekleyen diyalog alanları yaratmak amacıyla çalışmalar yapıyor. Kurumsal Destek Fonu’nun 2020 döneminde hibe ve kapasite gelişim desteği verdiğimiz Dem Derneği işaret dili ile ilgili içerik ve video üretebileceği ve mevcut projelerini destekleyecek bir greenbox stüdyo kurdu. Proje geliştirme başlığı altında çalışmalar yapan dernek, geliştirdiği projelerle hibe süresince farklı fon programlarına başvuruda bulundu.
Dem Derneği Sürdürülebilir Çözümler Koordinatörü Ayşe Damla İşeri Sunman ile yaptığımız röportajda; COVID-19 salgını sürecinde sağır ve işitme engelli kişilerin karşılaştıkları zorluklar, #koşaradımaltyazıya kampanyası ve hibe kapsamında yürüttükleri çalışmalar hakkında konuştuk.
Hayatın normal akışında devam ettiği dönemlerde bile belirli temel haklara erişmekte zorluk yaşayan kadınlar, çocuklar, engelliler gibi kırılgan gruplar COVID-19 salgını gibi olağanüstü dönemlerde çok daha savunmasız oluyor. Birlikte çalıştığınız sağır ve işitme engelli kişilerin salgın döneminde en sık karşılaştıkları zorluklar neler oldu?
Sağır ve işitme engelli bireylerin en büyük meselesi bilgiye erişim ve iletişim. COVID-19 salgını süresince de bu, en büyük mesela olmaya devam etti. Bu süreçte, bilgiye erişim ve iletişim dışında farklı engeller de ortaya çıktı: Maskeli ve çevrimiçi hayat. Şöyle örnekler verebiliriz:
- Özellikle cihaz veya koklear implant kullanan bireylerin çevrimiçi sosyalleşme imkanları ve programlar nedeniyle bilgisayar gibi elektronik cihazlardan gelen seslere alışmaları zaman aldığı için zor oldu.
- Eğitim materyalleri ve eğitim ortamları her zaman eğitimciler tarafından işitme kayıplı bireylerin eşit erişimi gözetilerek hazırlanmadı. (Konuşmacının küçük olduğu ekranlar, ses kaydı ile ders anlatımı, altyazısız videolar, yazı desteği olmadan gerçekleştirilen oturumlar vb.)
- COVID-19 salgını sürecine özel olmasa da işaret dili ile eğitime erişim ya yoktu ya da gecikmeli olarak hazırlanıp sunuldu.
- Televizyon başta olmak üzere bilgiye erişilebilecek her türlü mecrada her zaman işaret dili tercümanı yoktu.
- Dudak okuyarak iletişimini destekleyen sağır ve işitme engelli bireyler kamusal alanda herhangi biriyle mesafeli ve maskeli olunca anlaşmakta sıkıntı yaşadı.
Daha fazla örnek ve detaylı bilgiye internet sitemizde yer alan Anlamamız Lazım sonuç raporundan ve vaka kitapçığından ulaşabilirsiniz.
#koşaradımaltyazıya kampanyası ile yakın zamanda Disney Studio Türkiye işbirliği ile sağır ve işitme engelli bireyler için Eternals filminin ayrıntılı alt yazı ile gösterimini gerçekleştirdiniz. Kampanyanın amacından ve kapsamından bahseder misiniz? Film gösterimi sonrasında ne tür geri bildirimler aldınız?
İşitme engelli ve sağır bireyler işaret dili ile ya da farklı seviyelerde Türkçe ile iletişim kurabilirler. Ancak çevrimiçi dersleri, toplantıları, videoları, haberleri, filmleri vb. görsel ve sesli içerikleri tam anlamıyla takip etmek için ayrıntılı alt yazıya ihtiyaç duyarlar.
Ayrıntılı alt yazı sadece konuşmaların değil, işitsel unsurların da yazıyla aktarıldığı alt yazılardır. Örnek vermek gerekirse; gerilim müziği çalıyor, ağaç hışırtısı, ağız şapırdatması, homurdanmalar, kapı gıcırtısı, rüzgâr sesi gibi işitsel öğeler alt yazı ile aktarılır. Böylelikle izleyiciye eşit ve tam erişilebilir bir deneyim sunulması amaçlanır.
Dem Derneği olarak 31 koşucumuzla 7 Kasım 2021 Pazar günü düzenlenen 43. İstanbul Maratonu’na sağır ve işitme engelli bireylerin bu hakkına #koşaradımaltyazıya sloganı ile dikkat çekmek için katıldık.
Kampanyanın ilk meyvesi ‘‘Eternals’’ filmi oldu. Disney Studios Türkiye işbirliğinde sağır ve işitme engelli bireyler için Marvel’ın ilk sağır süper kahramanının yer aldığı ”Eternals” filmi ayrıntılı alt yazı ile gösterildi. 27 Kasım Cumartesi günü Kanyon Alışveriş Merkezi’nde düzenlenen özel gösterime 100 kişi katıldı.
Film gösterimi sonrası erişilebilir gösterimlerin artması yönünde oldukça fazla geri dönüş aldık. Özellikle gündemde olan filmlerin vizyona girdiği andan itibaren erişilebilir olması çok önemli. Filmlere herkes ile aynı zamanda erişebilmek ile ilgili güçlü bir talep var. Ayrımcılığın bittiği ve tam eşitliğin olduğu nokta tam olarak da bu aslında.
Kurumsal Destek Fonu’nun 2020 döneminde Vakfımızdan aldığınız hibe ve kapasite gelişim desteği ile Dem Derneği’nin kurumsal gelişimi için hangi alanlara odaklandınız? Bu kapsamda yaptığınız çalışmalardan bahseder misiniz?
Kurumsal Destek Fonu’ndan aldığımız hibe desteği ile ofisimizin de içerisinde yer aldığı, işaret dili ile ilgili içerik üretebileceğimiz ve mevcut projelerimizi destekleyebileceğimiz bir greenbox stüdyo kurduk. Greenbox stüdyo 2021 yılı boyunca farklı işaret dili çekimlerine ev sahipliği yaptı:
- Derneğin ücretsiz Türk İşaret Dili eğitim platformu olan co için ilk sponsorlu video içeriği çekildi.
- Derneğin içinde aktif olan gönüllüler ve çalışanlar ile röportajlar çekildi.
- Derneğin projelerini tanıtıcı videolar çekildi.
- Coca Cola ile yaptığımız İyiliği Etiketle projesinin ihtiyacı olan tanıtıcı videolar çekildi.
- Disney işbirliğinde gerçekleştireceğimiz Eternals filmi gösterimi için duyuru videoları çekildi.
- Akbank Şehrin İyi Hali projesi kapsamında gerçekleştirdiğimiz atölye katılımcılarının videoları çekildi.
- Sabancı Vakfı tarafından desteklenen ‘‘Sağır Kadın Hak’’ projesinde oluşturulacak çevrimiçi hak eğitimi platformu için 56 eğitim videosu çekildi.
- 2022 yılının Şubat ayında çıkarmayı planladığımız ve 2021 yılında işitme engellilik, sağırlık ve Türk İşaret Dili alanındaki gelişmelerin yer alacağı ‘‘almanak’’ için çekimler yapıldı.
Kapasite gelişim desteği ise açık fonlara başvurmakla ilgili kas geliştirmemizi sağladı. Sürekli olarak takip ediyor ve proje hazırlıyoruz. Fon kapsamındaki mentörümüz Özlem Ezgin ile Demokrasi ve İnsan Hakları için Avrupa Aracı (DİHAA-EIDHR) Türkiye Programı’na başvuru yaptık.
Kurumsal Destek Fonu kapsamında aldığınız desteğin derneğinize ve çalışmalarınıza nasıl bir katkısı oldu? Fonu destekleyen bağışçılarımızla paylaşmak istediğiniz bir mesajınız var mı?
Kurumsal Destek Fonu sayesinde kurduğumuz stüdyomuz ve ofisimiz ile proje tasarımlarında ve projeleri yürütürken artık şu iki soruyu sormuyoruz: ‘‘Çekimi nerede ve hangi bütçe ile yapacağız?’’ ve ‘‘Gönüllülerini ve etkinlik katılımcıları ile nerede ve hangi bütçe ile toplanacağız?’’ Örneğin, bu süreçte Sabancı Vakfı Hibe Programına Dijital Bir Sağır ve İşitme Engelli Kadın Hakları Eğitim Platformu projesi için başvurduk ve hibeyi alan kurumlardan biri olduk. Oldukça fazla çekim içeren proje süreci için herhangi bir çekim alanı bütçesi eklemedik ve bu şekilde fondan talep edebileceğimiz bütçe içerisine sığmayı başardık.
Akbank Şehrin İyi Hali projesi kapsamında ise her yıl üniversite öğrencileri ile buluşuyor ve Türk İşaret Dili farkındalık atölyesi düzenliyoruz. Normalde çekim alanı, her yıl talep etmemiz gereken ve bütçeyi arttıran bir kalem. Aynı zamanda çekim alanımızın olmaması bizi stresli bir yer arayışına ve malzeme taşıma sürecine zorunlu bırakıyordu. Fakat, bu yıl bunu yaşamadık. Dernek olarak verimli zamanımızı çok daha verimli geçirdik. Bu süreçte, 68 üniversite öğrencisi ile derneğimizin ofisinde/stüdyosunda buluştuk.
Dem Derneği’nin önümüzdeki dönem yapmayı planladığı çalışmalardan bahseder misiniz?
2022 yılında çalışmalarımızın odağında çoklu ayrımcılığa uğrayan işitme engelli ve sağır bireyler olacak. Sabancı Vakfı Hibe Programı tarafından desteklenen ‘‘Sağır Kadın Hak’’ projesi kapsamında sağır ve işitme engelli kadınları güçlendirmek ve bakanlık desteğiyle devlet koruması altındaki işitme engelli ve sağır çocuklar ile vaka odaklı çalışmalar yapmak önceliğimiz olacak. Çoklu ayrımcılık alanına yönelmek derneğin kuruluş amacı olan toplumsal zıtlıklar arası iletişimi de destekleyecek. Aynı zamanda, farklı alanlarda da diyalog geliştirmek için fırsatlar yaratacak.
