Bilim Kahramanları Derneği Kızlar Bilimle Buluşuyor Projesinin 4. Fazına Başladı

Bilim Kahramanları Derneği (Bilim Kahramanları), bilimsel düşünce ve bilimsel farkındalığın toplumun her kesiminde yayılması ve teşvik edilmesi amacıyla çalışmalar yapıyor, çocukların ve gençlerin erken yaşta bilimle buluşmalarını sağlıyor. Çoçuk Fonu’nun 2021 döneminde Turkey Mozaik Foundation eş finansmanıyla hibe desteği sağladığımız Bilim Kahramanları, uluslararası bir program olan Minik Bilim Kahramanları Buluşuyor (FIRST LEGO League Jr) kapsamında Kızlar Bilimle Buluşuyor projesinin 4. dönemini hayata geçirecek. Projenin bu fazında dernek, kız çocuklarının bilim, teknoloji, matematik ve mühendislik becerileri (STEM) kazanması; kodlama, proje geliştirme, takım çalışması, sunum yapma gibi alanlarda deneyim elde etmesi ve toplumsal cinsiyet eşitliği konusunda farkındalıklarının arttırılması için faaliyetler yürütecek. 

Bilim Kahramanları Derneği Proje Koordinatörü Özlem Özel ile yaptığımız röportajda; Kızlar Bilimle Buluşuyor projesinin 4. fazında gerçekleştirecekleri faaliyetleri, projenin sürdürülebilirliğinin  önemini ve beraber çalıştıkları kız çocuklarının yaşadığı dönüşümü konuştuk. 

Yapılan çalışmaların devamlılığını sağlayabilmenin ve etkisini arttırmanın STK’lar açısından oldukça önemli bir ihtiyaç olduğunu biliyoruz. Bilim Kahramanları olarak Vakfımızın desteğiyle 2018 yılından beri devam ettirdiğiniz Kızlar Bilimle Buluşuyor projesi bu anlamda sürdürülebilirlik açısından önemli bir örnek. Bu süreçteki deneyimlerinizden de yola çıkarak projeye uzun dönem devam edebilmenin katkılarını ve bu devamlılığı sağlamak için faydalanıcılar ve destekçilerle kurduğunuz ilişkinin öne çıkan noktalarını paylaşır mısınız?

Bilim Kahramanları Derneği olarak Sivil Toplum için Destek Vakfı’nın Çocuk Fonu ile desteklenen Kızlar Bilimle Buluşuyor projemizle 3 yıldır Türkiye’nin farklı şehirlerinde yaşayan ve devlet okullarında eğitim gören kız çocuklarını STEM uygulamaları ile buluşturuyoruz. Fon desteği ile 3 yılda toplam 20 şehirden 52 takıma, 309 çocuğa ve 100 öğretmene ulaştık.

Kızlar Bilimle Buluşuyor projemizi ilk kez 2018 yılında hayata geçirdik. Proje ile kız çocuklarının Minik Bilim Kahramanları Buluşuyor adıyla yürüttüğümüz FIRST LEGO League Explore programına katılmasını destekliyoruz. Projenin ilk fazında 12 kız takımını destekledik. Projenin 2. fazında, 20 takım desteğinin yanı sıra, Bahçeşehir Üniversitesi BAUSTEM Merkezi işbirliğinde öğretmen ve öğrenci görüşmeleri ve ölçek uygulaması  ile etki raporu hazırladık. Etki raporunun sonuçlarına göre, öğrenciler STEM alanlarına ilgileri başta olmak üzere STEM kimliği, STEM anlayışları ve STEM kariyerlerine olan ilgilerini geliştirme imkanı buldular. Öğretmenler ise aldıkları eğitimlerden sonra sınıf yönetimine daha az zaman harcadıklarını ve özellikle programla ilişkilendirilebilecek uygulamaları daha çok gerçekleştirdiklerini belirttiler.

2. fazda takım çıkartan devlet okullarının %50’sinin projenin 3. fazında da devamlılık gösterdiği ve verilerin toplandığı koç ve danışmanların %55’nin aynı kişilerden oluştuğunu gördük. Böylece, projemizin 3. fazının desteklenmesi ile katılımcı devlet okullarının sürdürülebilirliği güçlendirilmiş oldu. İlk başvurularında temel malzemeleri fonlanan devlet okullarının, gelecek yıllarda yaptıkları başvurularda giderlerinin azalması, desteklenme oranlarını yani katılım devamlılığını arttırdı.

Projenin 3. fazında daha önceki fazlarda yer alan öğretmenlerden de aldığımız geri bildirimler sonrasında, projeye öğretmen eğitimi ekledik. Takım koçlarına (öğretmenlere) yönelik proje detaylarına, programın uygulama süreçlerine, programın kazanımlarına ve  genel süreçlere ilişkin bilgilendirme toplantısı, takım koç ve danışmanlarının alandaki yetkinliklerini ve farkındalıklarını arttırmaya yönelik robotik, kodlama, proje yönetimi, STEM uygulamaları ve toplumsal cinsiyet eşitliği konulu katılımcı metotlar içeren çevrimiçi eğitimler düzenledik.

STEM uygulamalarının yaygınlaştırılması, eğitimde fırsat eşitliğinin sağlanabilmesi ve eğitimle değişimin gerçekleşebilmesi için sürdürülebilirliğin çok önemli olduğunun farkındayız. Bu sebeple her yeni başvurumuzda kapasitemizi genişletmeye ve kazandığımız tecrübeler ile uygulamalarımızı geliştirmeye çalışıyoruz. Amacımız daha fazla kız çocuğuna, daha etkili şekilde erişebilmek. Bu amaç doğrultusunda, yıllar içerisinde projemizin içeriklerini geliştirdik, öğretmen eğitimleri ekledik, nitel ve nicel yöntemler kullanarak projemizin etkisini ölçüp, raporladık. Her yıl benzer devlet okullarının ya da koçlarının başvurusu ile bilimsel farkındalık konusunda tecrübe kazanan ve tecrübe kazandıkça daha etkili eğitimler veren öğretmenlerimizi desteklemeye ve projemizin etkisini artırmaya çalışıyoruz. 

Projenin 4. fazına başvurmamızın en önemli sebebi; önceki yıllarda  ortaya çıkan etkinin sürdürülebilirliğini sağlamak oldu. Devamlılığı sağlarken uyguladığımız adımların esas amaçları, daha fazla kız takımını bilim ve mühendislik alanları ile ilgilenmeleri konusunda teşvik etmek, fırsat eşitliği ve toplumsal cinsiyet eşitliğinin savunuculuğunu devam ettirmek. Aynı zamanda, sahada edindiğimiz tecrübeler ile projemize kız takımı eğitimleri, STEM seti hazırlığı ve dağıtımı ile görünürlüğün, bilinirliğin arttırılması adına dijital gazete hazırlanması gibi adımlar ekleyerek projenin çocuklar üzerindeki etkisini ve  niteliğini artırmayı hedefliyoruz..

Bilim Kahramanları Derneği olarak yürüttüğümüz uluslararası ve ulusal proje ve programlarda devlet okullarını destekliyoruz. %30’luk bir payı desteklediğimiz devlet okullarına ayırıyoruz. Bu sayede fırsat eşitsizliğini ortadan kaldırmaya çalışıyoruz. Tahmin edebileceğiniz üzere kız takımlarının STEM kariyerlerine ilgi duymaları, dijital becerilerini geliştirmeleri ve geleceğin liderleri arasında yer alabilmeleri sürdürülebilir projelerle mümkün kılınabiliyor. Bu sebeple Kızlar Bilimle Buluşuyor projesinin yeri bizim için çok ayrı.

Her yılın sonunda proje kapsamında bir araya geldiğimiz kız çocuklarının ve takım koçlarının geri bildirimleri ve hikayelerini siz değerli bağışçılarımız ve dernek iletişim ağımız ile paylaşarak projenin görünürlüğünü arttırmaya ve sürdürülebilirliğine katkı sağlamayı hedefliyoruz. Yarattığımız etkiyi çoğaltmaya dair gayretimizi görüp, bu yolculukta yıllardır bizimle birlikte yürümeniz gerçekten çok kıymetli. 4. yılımızda, daha fazla kız çocuğuna ulaşma, eğitimde fırsat eşitliğini destekleme ve toplumsal cinsiyet eşitliğinin yaygınlaştırılmasına katkı sağlama fırsatını bize sağladığınız için   Sivil Toplum için Destek Vakfı’na, Turkey Mozaik Foundation’a ve tüm  bağışçılarına çok teşekkür ediyoruz.

Kızlar Bilimle Buluşuyor projesinin önceki dönemlerini de göz önüne aldığınızda; desteklediğiniz takımlardaki kız çocukları, STEM kavramı ve bu alana dahil olan meslek grupları hakkında ne kadar bilgiye sahipti? Geçmiş dönem çalışmalarınıza baktığınızda beraber çalışma yürüttüğünüz kız çocuklarının bu anlamda nasıl bir dönüşüm yaşadığını gözlemliyorsunuz?

Her sezon tamamlandıktan sonra programa katılan kız takımlarından aldığımız geri bildirimlerde, yapılan desteğin sağladığı değişim etkisini ve bu etkinin kızlar üzerindeki değerini görme fırsatını yakaladık. Aynı zamanda projenin 2. fazı sonrasında Bahçeşehir Üniversitesi BAUSTEM Merkezi’nin desteği ile hazırlanan etki raporunda, yapılan ön ve son testler kıyaslandığında kız çocuklarının bilim, teknoloji ve mühendislik alanlarındaki kariyer olanaklarına olan ilgilerinin %6-%34 oranlarında artış gösterdiğini gördük. 

2. faz sonunda takım koçları ile iletişime geçerek, proje süresince edindikleri kazanımları, projeden memnuniyetleri ve deneyimlerini öğrenmek amacıyla takım üyelerinden ve kendilerinden geri bildirimler talep ettik. Geri bildirimler yazılı (teşekkür mektubu ve geri bildirim mektubu), görsel (video ve fotoğraf) ve farklı iletişim araçlarıyla (blog yazısı ve yerel haber sitelerinde çıkan demeçler) bizlere ulaştı. Bu bildirimler baz alınarak, kız çocuklarının kendilerine güvenlerinin arttığı, pes etmediklerinde başarıya ulaştıklarını gördükleri, ekip çalışmasından keyif aldıkları ve gelecek hayallerinin mühendislik ve pozitif bilim alanlarına yönelmek olduğunu açıkça gördük. Sezon teması kapsamında çevrelerine karşı daha duyarlı oldukları ve yaşamlarının ilerleyen kısımlarında engellilik alanında (sezon teması kapsamında) çalışmak istediklerini belirten takım üyeleri vardı. Geri bildirimler doğrultusunda, takım koç ve danışmanları ile idari kadro yetkilileri, çocukların gelişim gösterdiklerini, dahil oldukları süreçten birçok şey öğrendiklerini ve hayallerinin değiştiğini belirttiler.

Kız çocuklarının gelişimlerine olan inançlarının ve öz güvenlerinin arttığı ve STEM alanında, doğuştan gelen özelliklerin başarıları konusundaki belirleyiciliğine olan inançlarının azaldığı sonucuna hem kız çocuklarının geri bildirimlerden, hem etki raporu sonuçlarından hem de kendi deneyimlerimiz üzerinden ulaştık.

3. faz sonunda, kız çocuklarının ve  bir takım koçunun geri bildirimlerini sizlerle paylaşmayı çok isterim:

Sakarya’dan projeye katılım sağlayan bir kız çocuğu ‘’Festivale hazırlık sürecinde arkadaşlarımla beraber yeni bir şeyler yapmak, LEGO parçalarıyla hayal ettiğimiz parkı düzenlemek çok güzeldi. Bazen yaptıklarımız olmadı ve biz üzüldük. Ama yeniden yaptık. Bazen yaptığımız parçalar dağıldı. Her şeyi bozup yeniden yaptık. Ve sonunda başardık. Sunumlarımıza günlerce çalıştık. Annem ve babam da çok heyecanlıydı. İkisi de sunumumu ezberledi.‘’ diyerek yaşadığı süreci anlattı.

Kastamonu’dan programa katılan bir diğer kız çocuğu ‘’Bilim Harikaları takımının bir üyesiyim. Engelliler için yaptığımız bu proje bana çok iyi geldi. Büyüyünce mucit ya da bilim insanı olmayı düşünüyorum. Engelliler için bir yerler yapmayı düşünüyorum.’’ diyerek hayallerindeki değişimi paylaştı. 

Sakarya’dan bir kız çocuğu ise ‘’Köy okulu öğrencileri olarak bu çok gurur verici bir başarıydı.‘’ diyerek duygularını paylaştı.

İzmir’den takım koçu çocukların ve kendi deneyimini bizlerle şu şekilde paylaştı:Tamamı kızlardan oluşan bir takımla çalışmak gerçekten güzel bir deneyim. Haftalar ilerledikçe öğrencilerdeki değişimi gözlemledim. İlk başlarda yapmam diyen öğrenciler zamanla çok güzel ürünler çıkardı. Kendilerine güvenleri geldi. Her gün ne zaman çalışma yapacağız, Robotik-Kodlama yapacağız diye sorular artarak devam etti. Öğrenciler çalışmalara hevesle geliyor, LEGO’larla bir şeyler tasarlayınca mutlu oluyorlardı. Özellikle mühendislik defterine çizim yapmayı çok seviyorlar ve daha sonra LEGO’larla hayallerindeki tasarımı gerçekleştirmeye çalışıyorlar. Bu öğrencilerin hayal gücünün gelişmesine katkı sağlıyor. Ayrıca takım çalışması birbirlerinin ufuklarını açıyor. Herkes tasarımı bir tık daha üst noktaya taşıyor. Özellikle festival günü çok farklı oluyor. Birilerinin  karşında konuşmak, yaptıklarını anlatmak onları çok mutlu ediyor. Başkalarından takdir görmek sonraki çalışmalar için onlara en büyük destek. Aslında bu süreç iletişim, takım çalışması, özgüven, yaratıcılık ve kodlama becerilerinin gelişmesine çok büyük katkı sağlıyor. Öğrencilerin meslek tercihlerinde büyük değişimler oldu. 2. sınıf olan öğrencilerimden biri büyünce mucit olmak istiyorum diyerek süreçlerini aktardı.”

Son olarak, 2. fazın sonunda hazırlamış olduğumuz Etki Raporu’nu incelemek için internet sitemizi ziyaret edebilirsiniz.

Vakfımızın sağladığı hibe desteği ile Kızlar Bilimle Buluşuyor projesinin 4. dönemini hayata geçireceksiniz. Projenin bu döneminde ne tür çalışmalar yapmayı planlıyorsunuz?

Kızlar Bilimle Buluşuyor Projesinin 4. fazı ile şimdiye kadar oluşturduğumuz tüm etkinin sürdürülebilirliğini sağlamanın yanı sıra toplumsal cinsiyet eşitliği temalı kız takımı eğitimleri, kız çocuklarına aynı temada (toplumsal cinsiyet eşitliği ve STEM temalı) malzeme seti hazırlığı ve dağıtımı, görünürlüğün ve bilinirliğin arttırılması için dijital gazete hazırlanması ve ölçme – değerlendirme çalışmaları için etki raporu hazırlanması gibi hedeflerimizi gerçekleştirmeyi planlıyoruz.

Öncelikle 20 kız takımının programa katılımı destekleyeceğiz. Takım koç ve danışmanlarını programın uygulama süreçleri, çocukların tarafındaki kazanımlar ve süreçlere dair   bilgilendireceğiz. Sezon temasına uygun keşif setlerinin gönderimini sağlayacağız. Daha önceki fazlarda takımlar için alınan tabletler ve robot setlerini de düzenleyerek, eksikleri tamamlayıp takımlara iletileceğiz. 

Bu senenin teması “CARGO CONNECT” olacak. Türkçe’de “Bir Kargonun Yolculuğu” olarak çocuklarla buluşturduğumuz Minik Bilim Kahramanları Buluşuyor programında kız takımları lojistik ve taşımacılık üzerine araştırmalar yapacak; kargoların nasıl taşındığını, nasıl ayrıştırıldığı ve teslimat noktalarına güvenli nasıl aktarıldığını keşfederek bu alanlardaki farklı sorunlara çözüm üreten proje fikirleri geliştirecekler. Takımlar, proje kapsamında göndereceğimiz Keşif Seti’ndeki LEGO parçalarından bir proje model oluşturacak, aynı zamanda hazırladıkları modellerine “LEGO Education” robot setlerini kullanarak hareketli bir parça da ekleyerek, kodlama becerilerini de geliştirecek. Bu süreçte farklı disiplinlerden uzmanlarla görüşme yapmaları için kızları teşvik etmeyi ve çevrelerinden proje geliştirme sürecinde destek almaları konusunda onları yönlendirmeyi planlıyoruz. Bu sayede, sorunlara çözüm ararken daha bütüncül ve disiplinler arası düşünmenin önemini kavramalarını bekliyoruz. Yapılacak çevrimiçi sezon toplantıları ile takımların sorularını yanıtlayacak ve tüm program boyunca e-posta ve telefon yoluyla uygulama süreçlerini takip ederek takımları, koç ve  danışmanları  her adımda destekleyeceğiz.

Projenin geçen yıllardaki uygulamalarına ek olarak, kız çocuklarının mühendislik ve temel bilim alanlarına ilgilerinin ve toplumsal cinsiyet eşitliği konusundaki farkındalıklarının artırılması için STEM alanında aktif çalışan bir uzman yardımı ile Kızlar Bilimle Buluşuyor Seti hazırlamayı ve bu setleri kız çocuklarına göndermeyi planlıyoruz. Bu setin içerisine, ilham verici iletişim malzemelerini (ilham verici hikâye kartları vb.) dahil etmeyi planladık. STEM seti tanıtımı ve kız çocuklarına cinsiyet eşitliği, ayrımcılık ve çocuklara toplumsal cinsiyet eşitliği alanlarında farkındalık kazandırabilmek için tek seferlik atölyeler gerçekleştirmeyi hedefliyoruz. Kız çocuklarının desteklenmesi sürecinde hem sezon teması ile ilişkili hem de STEM alanında kariyer yapan kadınların ilham verici hikayelerini kız çocuklarıyla buluşturabileceğimiz etkinliklerin de projeye dahil edilmesini planlıyoruz. 

Projenin son aşamasında ise takımlar, kendi yaşadıkları şehirde ya da yakın kentlerde gerçekleşecek festivallere katılım sağlayabilecek, çalışmalarını akranları,  bağımsız gözlemciler ve gönüllülerle paylaşabilecekler. Yarım gün süren festivallerde keyifli etkinliklere katılım sağlayacak çocuklar festival sonunda bireysel olarak madalya; takım olarak ise en güçlü oldukları alanlardan birinde (hareketli model, proje ya da takım çalışması) ödül alacaklar. 

Yapılan çalışmaların görünürlüğünün ve bilinirliğinin arttırılması için proje sonunda kız çocuklarının ve öğretmenlerinin de katılımıyla bir dijital gazete hazırlamayı hedefliyoruz. Belirlenecek format doğrultusunda STEM çalışmalarına katılan kız çocuklarını tanıyacağımız ve takım olarak yürüttükleri çalışmaları (projeler, kodlama ve öz değerler) takip edebileceğimiz bir yayın olmasını planlıyoruz. Bu kataloğu alanda çalışan STK’lar, destekçilerimiz ve gönüllülerimizle de paylaşarak hem farkındalık yaratmayı hem de proje sonunda ortaya çıkacak bilgi ve deneyimlerin yaygınlaşmasını amaçlıyoruz. 

 Son olarak, 2. faz sonunda hazırladığımız, kız çocuklarının, takım koç ve danışmanlarının proje tamamlandıktan sonra STEM alanındaki tecrübelerinin değişimine dair etki raporuna benzer bir rapor hazırlayacağız. Ayrıca, kız çocuklarından ve takımlara rehberlik eden öğretmenlerden etkinlik sonundan yazılı ya da görsel geri bildirim alarak faz sonu raporumuzu hazırlayıp  Sivil Toplum için Destek Vakfı ve Turkey Mozaik Foundation’a ileteceğiz. 

 Projenin bu döneminde toplumsal cinsiyet eşitliği konusunda kız çocuklarının farkındalığını arttırmak için  atölye ve etkinlikler düzenlemeyi planlıyorsunuz. Bu çalışmayı projeye dahil etmenizin nedeninden ve bu kapsamda yapacaklarınızdan bahseder misiniz?

UNICEF’in 2020 yılında gelişmekte olan ülkelerdeki kız çocuklarını, STEM alanında destekleme çalışmalarının sonuçlarından yararlanarak hazırladığı raporda (Towards an Equal Future: Reimagining Girls’ Education Through STEM) kız çocuklarının STEM uygulamalarına erişimlerinin gelecekte toplumsal cinsiyet eşitliği, eğitimde fırsat eşitliği, ekonomi ve teknoloji alanlarında büyük gelişmeler sağlayacağı belirtiliyor. Ancak mevcut durumda da kızların her ne kadar STEM konularında daha iyi performans gösterseler de erkeklere göre STEM işgücü alanında yetersiz temsil edildiğinin altı çizilerek, önemli bir yetenek ve insan potansiyeli kaybı yaşandığı vurgulanıyor. Ayrıca COVID-19 kaynaklı okul kapanışları ve karantinaların kız çocuklarını daha çok etkilediği de paylaşılıyor.

 Kız çocuklarının STEM uygulamalarında geride kalmalarının nedenlerine baktığımızda da iki sebep öne çıkıyor. Birincisi yoksulluk, yani eğitim araçlarına erişimde yaşadıkları kısıtlılık. Diğeri ise, toplumsal cinsiyet rollerinin kız çocukları üzerinde bıraktığı etki. Bu iki sebebin etkilerini en aza indirgemek için çalışmalar yürütüyoruz. 

STEM uygulamalarının yaygınlaştırılması, eğitimde fırsat eşitliğinin sağlanabilmesi ve

eğitimle değişimin gerçekleşebilmesi için sürdürülebilirliğin yeri çok ayrı. Bu sebeple her yeni başvurumuzda kapasitemizi genişletmeye ve kazandığımız tecrübeler ile uygulamalarımızı geliştirmeye çalışıyoruz. Daha fazla çocuğa, daha etkili şekilde erişebilmek için yıllar içerisinde projemizin içeriklerini geliştirdik, öğretmen eğitimleri ekledik, nitel ve nicel yöntemler kullanarak projemizin etkisini ölçüp, raporladık. Her yıl benzer devlet okulları ya da koçların başvurusu ile bilimsel farkındalık konusunda tecrübe kazanan ve tecrübe kazandıkça daha etkili eğitimler veren öğretmenlerimizi desteklemeye ve projemizin etkisini geliştirmeye çalışıyoruz. Bu yıl toplumsal cinsiyet eşitliği temalı atölyeler ve set gönderimlerini projemize dahil etmemizin sebebi, kız çocuklarında yarattığımız farkındalığı güçlendirmek ve toplumsal cinsiyetten bağımsız olarak STEM uygulamalarında başarılı olabileceklerine dair inançlarını arttırmak.

Görüldüğü üzere kız çocuklarının cinsiyete duyarlı STEM eğitimi almaları hem cinsiyete dayalı toplumsal kalıp yargıları ve cinsiyet normlarını ortadan kaldırmayı destekleyecek hem de kaliteli ve çağına uygun eğitime erişen kız çocukları gelecekte dijital dünya üzerine kurulu iş yaşamından ayrı tutulmayacak. Bildiğiniz üzere ülkemizdeki STEM uygulamaları sınırlı erişime ve düşük bir sürdürülebilirliğe sahip. Tüm bu sebepler ışığında, devlet okullarında okuyan ve kızlardan oluşan takımların desteklenmesini, kız çocuklarının STEM uygulamaları ile buluşturulmasını ve bu çalışmaların sürdürülebilirliğini önemsiyor ve destekliyoruz. 

Sonuç olarak projenin bu döneminde daha fazla kız takımını bilim ve mühendislik alanları ile ilgilenmeleri konusunda teşvik etmeyi ve aynı zamanda fırsat eşitliği ve toplumsal cinsiyet eşitliği savunuculuğunu devam ettirmeyi amaçlıyoruz. Son olarak proje kapsamında, geçmiş dönemlerde sahada edindiğimiz tecrüber ile kız takımlarının eğitimi, STEM seti hazırlığı ve dağıtımı ile projenin çocuklar üzerindeki etkisini ve projenin niteliğini arttırmayı amaçlıyoruz.