Eğitimde Görme Engelliler Derneği Engelsiz Nota Projesini Tamamladı

Kültür Sanat Fonu’nun 2019 döneminde Turkey Mozaik Foundation bünyesindeki Meltem Göçer Fonu finansmanı ile desteklediğimiz Eğitimde Görme Engelliler Derneği (EGED), görme engelli bireylerin eğitim olanaklarının iyileştirilmesi ve herkesle eşit şartlarda bilgiye erişimlerinin sağlanması amacıyla çalışmalar yapıyor ve engelli bireylerin eğitim hayatında karşılaştığı sorunlara yönelik çözüm önerileri geliştiriyor. Görmeyenlerin çevrimiçi müzik kütüphanesi olarak da adlandırılan Engelsiz Nota projesine sağladığımız hibe desteği ile toplam 2.870 Türk müziği eserini görme engelli bireyler için erişilebilir hale getiren EGED, proje kapsamında düzenlediği Görme Engellilerde Müzik Eğitimi Zirvesi ile görme engellilerin müzik eğitiminde karşılaştıkları sorunların ve çözüm önerilerinin müzik eğitimi sağlayan 7 üniversiteden akademisyenlerin katılımıyla  tartışılmasına olanak sağladı. Engelsiz Nota Çevrimiçi Müzik Kütüphanesi Sorumlusu Ali Caner Alpaslan ile yaptığımız röportajda proje kapsamında gerçekleştirdikleri çalışmaları ve faydalanıcılardan aldıkları geribildirimleri, Görme Engellilerde Müzik Eğitimi Zirvesi’nden öne çıkan başlıkları ve EGED’in  çalışmalarını konuştuk.

Engelsiz Nota projesini yakın zamanda tamamladınız. Projenin amaçlarından ve bu kapsamda yaptığınız çalışmalardan bahseder misiniz?

Engelsiz Nota projesiyle amacımız, görme engelli bireylerin müzik eğitimi sürecinde yaşadıkları sorunları ortadan kaldırarak eğitimde fırsat eşitliğini yakalamalarını sağlamak. Yaşanan sorunların sebeplerine baktığımızda, görme engelli bireylerin engelleri nedeniyle müzik alanında akranlarına oranla daha az başarılı olacağı düşüncesi, başarılı olamayacaklarına dair önyargılar ve kaynak eksikliği olduğunu görüyoruz. Özellikle kaynak ihtiyacına çözüm bulmak amacıyla EGED olarak 9 Eylül 2018’de Görme Engellilerin Çevrimiçi Nota kütüphanesini kurduk. Turkey Mozaik Foundation bünyesindeki Meltem Göçer Fonu’ndan aldığımız hibe ile 2020 yılında 2.870 eseri daha erişilebilir hale getirerek Engelsiz Nota bünyesine kazandırdık. Bunun yanı sıra, görme engellilerin müzik eğitimi sürecindeki önyargıları ortadan kaldırmak ve farkındalığı artırmak amacıyla 19-20 Aralık 2020 tarihlerinde Türkiye’de ilk kez 7 üniversiteden akademisyenlerin konuşmacı olarak katıldığı Görme Engellilerde Müzik Eğitimi Zirvesi’ni düzenledik.

Engelsiz Nota müzik kütüphanesinden şimdiye kadar kimler faydalandı ve bu süreçte faydalanıcılarınızdan nasıl geri bildirimler aldınız?

Engelsiz Nota kütüphanesinin 8 Şubat 2021 tarihi itibariyle 86 görme engelli üyesi bulunuyor. Üyelerin çoğunu lise ve üniversitelerde müzik eğitimi alan öğrenciler ile müzik öğretmenleri oluşturuyor. Geri dönüşlere baktığımız zaman oldukça olumlu bir tablo görüyoruz. Özellikle bir üyemizin 2005 yılında büyük oranda kaynak eksikliğine dayalı yaşadığı sorunlar neticesinde müzik eğitimine ara verdiği halde, 2018’den itibaren Engelsiz Nota kütüphanesinden edindiği kaynaklarla tekrar başladığı eğitimini başarıyla sürdürüyor oluşu bizi mutlu ediyor.

Proje kapsamında Türkiye’de müzik eğitimi veren birçok üniversite ile ilişki geliştirdiniz. Bu ilişkileri önümüzdeki dönemde nasıl devam ettirmeyi planlıyorsunuz? Sizce müzik eğitiminde erişilebilirliği artırmak için üniversiteler neler yapabilir?

Türkiye’de müzik eğitimi veren üniversitelerle kurduğumuz ilişkiler gelişerek devam edecek. Engelsiz Nota projesine üniversitelerin vereceği desteği çok önemli görüyoruz. Müzik eğitimi veren tüm kurumların kendi bünyelerinde kabartma nota (Braille) üretim ve erişilebilir müzik laboratuarları kurmasının görme engellilerin müzik eğitimi yaşamları bakımından oldukça önemli ve gerekli olduğuna inanıyoruz. Bu merkezlerde üretilecek dijital Braille notalar hem ilgili kurumda eğitim almakta olan ya da gelecekte alacak olan görme engelli müzik öğrencilerine katkı sağlayacak hem de engelsiz nota ortak veri tabanında toplanarak tüm Türk görme engelli  müzisyenlerin kullanımına sunulabilecek.

Engelsiz Nota projesinin kapanış etkinliği olarak Görme Engellilerde Müzik Eğitimi Zirvesi’ni gerçekleştirdiniz. Bu zirvenin amacını, bir araya getirdiği paydaşları ve Zirveden öne çıkan başlıkları paylaşır mısınız?

Görme Engellilerde Müzik Eğitimi Zirvesi’nin amacı, görme engelli bireylerin müzik eğitimi sürecinde karşılaşılan zorlukları ve bu zorlukları aşmada kullanılan yöntem ve teknikleri bir arada sunarak gerek müzik eğitimi almak isteyen görme engelli bireylerin gerekse her kademede görme engellilerle çalışacak olan müzik eğitimcilerinin kafasındaki soru işaretlerini gidermekti. Zirvede çeşitli üniversitelerde ve çeşitli alanlarda görev yapan görme engelli akademisyenler, meslek yaşamları boyunca çeşitli zamanlarda görme engelli öğrencilerle çalışmış akademisyenler, Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ortaokul ve liselerde görev yapan müzik eğitimcileri ve yakın zamanda üniversitelerin müzik bölümlerinden mezun olmuş müzisyenler bir araya geldi. Görme engellilerin müzik eğitiminde kabartma notanın önemi, görme engelli öğrencilerin orta öğretimden lisans eğitimi sonuna kadarki müzik eğitimi yaşamları, engelli öğrenci koordinatörlüklerinin gözünden görme engelli müzik öğrencileri, görme engellilerde müziksel işitme, okuma, yazma, armoni, kontr puan eşlikleme ve kompozisyon eğitimi, görme engellilerin kullanabileceği müzik teknolojileri ve bu teknolojilerin müzik eğitimi ve eğitim sonrası müzik yaşamındaki yeri, Türk müziği eğitimi ve Milli Eğitim Bakanlığına bağlı okullarda görev yapmakta olan görme engelli öğretmenlerin ihtiyaçları Zirvede konuşulan başlıca konular arasında yer aldı.

Görmeyenlerin çevrimiçi müzik kütüphanesi Engelsiz Nota’ya dair önümüzdeki dönemde hayata geçirmeyi planladığınız çalışmalar var mı? Platformun çalışmaları ne şekilde devam edecek?

Engelsiz Nota projesi, görme engelli Türk müzisyenler tüm müziksel kaynaklara akranlarıyla eşit şekilde erişinceye dek devam edecek. Bu noktada Türkiye’de halen görme engelliler için bir kabartma nota üretim ve basım merkezinin olmaması, Türk halk müziği ve Türk sanat müziğinin görme engellilerce bilgisayarda okunup yazılamaması, müzik eğitimcileri ve akademisyenlerin görme engelli bireylerle yürütecekleri müzik çalışmaları sırasında nasıl bir yol izleyecekleri konusunda yaşadıkları kafa karışıklığı; görme engelli bireylerin müzik eğitimi sürecinde akranlarının yaşamadıkları sorunları yaşamasına ya da sürecin tamamen dışında kalmasına neden oluyor. Engelsiz nota, bu sorunların ortadan kaldırılması amacıyla gelecekte de çalışmalarını sürdürecek.

 Geçtiğimiz günlerde EGED’in 8. yılını kutladınız. Kuruluşunuzdan bu yana  görme engelliler için  yürüttüğünüz hak mücadelesinde edinilen kazanımları ve dernek olarak geldiğiniz noktayı bizim için değerlendirir misiniz?

EGED, görme engelli gençlerin ve eğitimcilerin kendi sorunlarını dile getirebileceği ve çözümü için aktif rol üstlenebileceği bir yapı bulunmaması ihtiyacından yola çıkılarak kuruldu. Gelinen 8 yıllık süreçte; hak temelli yaklaşım ve örgütlü mücadelenin önemi noktasında görme engelli gençlerde bir farkındalık oluşturduğumuzu söyleyebiliriz. Alana dair en önemli kazanımlarımızdan biri bu oldu. Ayrıca bilgi teknolojilerinin görmeyen bireylerin eğitim ve istihdam alanında kullanılması noktasında önemli kazanımlarımız oldu. Elektronik Yabancı Dil Sınavı’na görme engellilerin katılabilmesi ve Eğitim Bilişim Ağı’nda (EBA) yapılan kısmi erişilebilirlik düzenlemeleri de buna örnek olabilir. Bunların yanı sıra günümüzde görme engelli öğretmenlerin varlığı bilinir hale geliyor. Artık hem engelliler alanında çalışan sivil toplum kuruluşları hem de Milli Eğitim Bakanlığı bu konuda geçmişe oranla bu konuyu daha fazla gündemde tutuyor. Sadece 8 yıl önce, görme engellilerin öğretmen olamayacağını yüksek sesle dile getirmekten çekinmeyen üst düzey bürokratların olduğu hatırlandığında, bu kazanımın son derece önemli olduğunu düşünüyoruz.