Kurumsal Destek Fonu’nun 2018 döneminde Turkey Mozaik Foundation eş finansmanı ile desteklediğimiz Karakutu Derneği , toplumun özellikle gençlerin, adil bir toplumsal tarih ihtiyacı olduğunu düşünerek geçmişle eleştirel bir bakış açısıyla yaklaşan hafıza çalışmaları gerçekleştiriyor. Karakutu Derneği’nden Beyza Hatun Kızıltepe ile derneğin kuruluş sürecini, çalışmalarını ve kurumsal hibemizin katkılarını konuştuk.
Karakutu Derneği (Karakutu) bu yıl 6.yaşını kutluyor. Derneğin hangi amaçla kurulduğundan, yaptığı çalışmalardan ve bu süreçte yaşanan gelişmelerden bahseder misiniz?
Karakutu, gençlerin tarihsel adaletsizliklerin nedenlerini ve sonuçlarını eleştirel bir bakış açısıyla değerlendirerek insan hakları ve demokratik değerler konusunda duyarlılık kazanmasını hedefleyen bir sivil toplum kuruluşu.
Türkiye’nin daha demokratik, barış dilinin ve diyaloğun hakim olduğu bir toplum olması için atılması gereken birçok adım var. Bu adımların atılabilmesi için toplumsal bir uzlaşmanın gerekli olduğunu düşünüyoruz. Toplumun, geçmişe bakarken en azından insan hakları konusunda, siyasetten bağımsız olarak asgari müştereklerde uzlaşması gerekiyor. Nefret suçlarına, ayrımcılığa, devletin veya bir grubun uyguladığı şiddete bakarken, en azından durup dinlemeyi ve anlamayı mümkün kılacak demokratik bir kültür oluşturabilmeliyiz. Biz bu demokratik kültürün ‘hatırlama’ sayesinde güçlenebileceğini düşünüyoruz. Sadece şiddeti, haksızlıkları değil, çok kültürlü geçmişimizi, toplumsal mücadeleleri de içeren umut ve ilham veren hikayeleri hatırlamak.
Bu süreçte temel etkinliğimiz olan Hafıza Yürüyüşleri’nin yanına, Adalet Arayışı Seminerleri, Adnan Ergeç Fonu, Güz Okulu, Hafıza Konuşmaları, Anlatıcılar için Kapasite Geliştirme Atölyeleri gibi düzenli devam ettiğimiz etkinlikleri de ekledik. Şu zamana kadar 3 Araştırma Projesi, 4 Uluslararası Gençlik Değişimi Programı, 14 Genç Anlatıcılar için Kapasite Geliştirme Atölyesi, 3 Üniversite ile Hafıza Yolculuğu Programı İş birliği ve Yeni Yürüyüş Rotaları Çıkarma, 1 Yaygınlaştırma Atölyesi, 7 Başlangıç Eğitimi, 2 Hafıza Konuşmaları, 6 Yürüyüş Rotası, 21 Adalet Arayışı Semineri, 50 Hafıza Mekanı’nın olduğu 68 Hafıza Yürüyüşü gerçekleştirdik. Adnan Ergeç Fonu kapsamında gençler tarafından gerçekleştirilen 7 proje desteklendi.
Karakutu Derneği olarak farklı hedef kitlelerle çalışmalar yapıyorsunuz ancak ana hedef kitlenizin gençler olduğunu görüyoruz. Geçmişle yüzleşme çalışmalarını neden özellikle gençlerle yaptığınızı açıklar mısınız?
Ana hedef grubumuz Türkiyeli ve öncelikle 18-25 yaş arasındaki gençler. Bu gençleri Türkiye toplumunun çoğunluğunu oluşturan, seslerini yeterince duyuramayan, yetişkin toplum ve onun kurumları tarafından kıskaca alınmış ama ciddi bir dönüştürücü potansiyele sahip olan bireyler olarak görüyoruz. Bu noktada gençlerin her konudaki dinamizmi ve dönüştürücü potansiyeli olduğuna inancımız da sorunuza cevap olabilir. Örneğin, geçmişle yüzleşme veya geçmişle ilgili düşünme hiçbir zaman sadece geçmişle ilgili olmamıştır. Bir başka deyişle, hatırlama ve sonucundaki yüzleşme; geçmiş, şimdi ve gelecek arasındaki ilişki sonucunda ortaya çıkan bir eylemdir. Bu nedenle geçmişle yüzleşirken bir yandan da geleceği geçmişte yaşanmış insan hakları ihlallerinden dersler alarak kurmaya çalışıyoruz. Bu noktada da gençlerin dinamizmi, tarihsel olaylara eleştirel bakma kapasitesi ve hevesi neden gençlerle çalışmayı tercih ettiğimizin yanıtı olacaktır.
Gençlerle geçmişle yüzleşme çalışmaları yapmanın önemli nedenlerinden biri de bizzat yaşanmışlık kadar post-belleğin yani geçmişe dair önceki kuşaklardan, eğitim kurumlarından, medyadan ve farklı kaynaklardan edinilen bilgilerin- gençler tarafından nasıl kurgulandığının ve anlatıldığının önemidir. Türkiye’de önceki kuşaklar çeşitli nedenlerden dolayı geçmişi unutup, unutturup sessizleştirerek geleceğe yönelirken; genç kuşağın, kimlik politikalarının, bireysel ve toplumsal belleğin vurgulandığı bir dünyada yetişmesi ve yeni medya teknolojilerini, sosyal medya araçlarını kullanırken daha yaratıcı ve yetkin olabilmesi göz önüne alınırsa, gençlere yönelik ve onlarla birlikte yapılacak yüzleşme çalışmalarının özgün değeri daha iyi anlaşılacaktır.
Hafıza Yürüyüşleri Karakutu’nun en fazla bilinen çalışmaları arasında yer alıyor. Dernek olarak, geçmişle yüzleşme çalışmalarında Hafıza Yürüyüşü yöntemini seçmenizin nedeni nedir? Henüz deneyimlememiş olanlar için bu yöntemin nasıl uygulandığından ve hangi rotalarda gerçekleştiğinden bahseder misiniz?
Karakutu, pek çoğu uzun zamandır sivil toplum ve gençlik çalışmasında yer alan kurucu üyelerinin, hayalleri ve emekleri sonucunda 2014 yılında kurulmuş bir dernek. Onları bir araya getiren şey, Türkiye toplumunun demokratikleşmesinin, bireyin özgürleşmesinden başladığına; bireyin özgürleşebilmesi için ise geçmişi sorgulaması ve geçmişe yeni metotlarla eleştirel bir gözle bakabilmesi gerektiğine duydukları ortak inanç olmuş. Bu bağlamda; aynı kamusal alanları paylaşan, farklı kesimlerden gelen ve dolayısıyla farklı deneyimler yaşamış bireylerin, birbirlerini daha iyi tanımasına ve diyalog kurmasına katkı sağlayabilecek araçlar geliştirmek için çalışmak fikrinin verdiği heyecan ile el yordamıyla ilerlemeye başlamışlar.
İki önemli alan olan geçmişle yüzleşme ve gençlik çalışması konularını pratikte nasıl birleştirebilecekleri sorusunun cevabını aramayla başladıkları bu yola, yurt içi ve yurt dışındaki pek çok örneği incelemek ve çalışma ziyaretleri gerçekleştirmekle başlamışlar. Birçok olası proje fikri içinde onları en çok motive eden, somut adımlar atmaya iten fikir “Hafıza Yürüyüşü” olmuş.
Hiç bilmeyen birine Hafıza Yürüyüşleri’ni anlatmaya, yürüyüşlerin Hafıza Yolculuğu Programı’nın son aşamasında gerçekleştirilen etkinlikler olduğuyla başlayabiliriz. Bu program, gençlerin dini, cinsiyete dayalı, etnik veya politik nedenlerle tarihsel olarak dışlanmış gruplara yapılan haksızlıkları keşfetmesini ve sorgulamasını hedefler ve üç temel faaliyet alanı içerir: genç anlatıcı ve araştırmacılara yönelik eğitimler, hafıza mekanlarına yönelik araştırmalar ve Hafıza Yürüyüşleri.
Hafıza Yürüyüşleri, gençlerin konuşulmayan tarihi anlatıları duymasını ve egemen anlatılara karşı eleştirel düşünce geliştirmesini sağlar. Yürüyüşlerin içeriği büyük ölçüde genç anlatıcıların araştırmalarına dayanır. İnteraktif yöntemler kullanılan bir günlük Hafıza Yürüyüşleri iç mekanda yapılan atölyeleri ve dışarıda hafıza mekanlarının şifreler aracılığıyla keşfedilmesini içerir. Bir gün boyunca süren etkinlikte, katılımcılar öncelikle 3-4 kişilik gruplara ayrılırlar, sonrasında her gruba Hafıza Mekanlarını bulabilmeleri için şifreleri verilir. Gruplar bu şifrelerle mekanı bulmaya çalışırlar ve mekanı bulduklarında genç anlatıcılar katılımcıları mekanda karşılar ve mekanlarla ilgili konuşulmayan öyküleri paylaşırlar. Sonrasında grup, yeni bir şifre ile bir başka Hafıza Mekanını keşfe çıkar ve bu süreç bu şekilde devam eder. İlk Hafıza Yürüyüşü’müzü Beyoğlu semtinde 2015 yılında gerçekleştirdik. Sonrasında Hafıza Yürüyüşleri gerçekleştirdiğimiz semtleri Beyoğlu, Beşiktaş, Şişli, Cağaloğlu, Kadıköy, Sultanahmet olarak genişlettik. 2020’den itibaren Sultanahmet rotasına toplumsal cinsiyet temalı Hafıza Yürüyüşlerini de ekledik.
Karakutu, Turkey Mozaik Foundation’ın eş finansmanı ile geçtiğimiz dönemde vakfımızın Kurumsal Destek Fonu’ndan yararlandı. Bu kurumsal desteği derneğiniz hangi alandaki gelişimi için kullandınız ve çalışmalarınıza nasıl bir katkı sağladı?
Karakutu’nun özellikle bireysel ve kurumsal bağışlarının artması ve derneğin finansal sürdürülebilirliğinin sağlanmasına yönelik çalışmalar yapılması amacıyla bu hibeden faydalandık. Bu hibeyi özellikle derneğin bireysel bağış etkinliklerinde kullanılırken, bir yandan da kurumlara, kurum çalışanlarına yönelik olarak hafıza yürüyüşleri gerçekleştirmeye başlamamıza vesile oldu. Dolayısıyla bu hibe bizim gibi farklı, özel bir alanda çalışan bir sivil toplum kuruluşunun kaynak geliştirme çalışmalarına değer kattı.
Karakutu Derneği önümüzdeki dönemde ne tür çalışmalar yapacak? Öncelik verdiğiniz alanlar, hedef kitleler ve projelerinizle ilgili bir değişiklik ya da yenilik yapmayı planlıyor musunuz?
Önümüzdeki dönemde hali hazırda devam ettiğimiz etkinliklerimizi yaparken spesifik temalı Hafıza Yürüyüşleri’nin sayısını artırmak, genç anlatıcılarımız için kapasite geliştirme atölyelerini sıklaştırmak ve şu an sadece Beyoğlu rotasında gerçekleştirebildiğimiz İngilizce Hafıza Yürüyüşleri’ne yeni rotalar eklemek gibi planlarımız var. Temalı Hafıza Yürüyüşleri’mizin ilkine bu sene Sultanahmet ile başladık. Sultanahmet rotasında toplumsal cinsiyet temalı yürüyüşleri ilerleyen aylarda açık çağrılı olarak yapmaya başlayacağımız için çok heyecanlıyız. Bunun dışında Şişli rotasında da kültürel hafıza ve yine toplumsal cinsiyet temalı yürüyüşler eklemeyi planlıyoruz. Şubat ayı sonunda gerçekleştirdiğimiz Başlangıç Eğitimi katılımcısı olan 22 genç bu yeni rotalar üzerinde çalışmaya başladılar.
Hafıza Yolculuğu Programı’nı tecrübeler doğrultusunda geliştirerek, gençlerle birlikte yürütmeye devam edeceğiz. Ancak Karakutu’nun vizyonuna ve misyonuna inanan, çalıştığı konular olan toplumsal hafıza ve geçmişle yüzleşme gibi konulara ilgi duyan veya bu konularda bir şeyler yapmak için harekete geçmek isteyen ve tabii ki barış dilini ve diyalogu savunan herkes de bir yandan hedef kitlemiz. Aynı rotalar ve metodolojiyle ancak program içerisinde küçük değişiklikler yaparak 2017’nin sonundan beri yetişkinlere yönelik Hafıza Yürüyüşleri de gerçekleştiriyoruz. Adalet Arayışı Seminerlerimiz herkese açık. Hafıza Yolculuğu Programı’nın yanına özellikle araştırma odaklı yeni bir program eklemek için de çalışmalarımız devam ediyor.
Son Yorumlar